Chữ viết bộc lộ cho nền lộng lẫy của một nước. Ở Việt-Nam, chữ thời xưa chiếm vị thế chính thức suốt thời Bắc thuộc cùng tự trị, là thiết bị chữ đa số duy nhất cần sử dụng trong Khoa cử, tiếng hán chỉ mở ra đôi ba lần trong những kỳ thi, và buộc phải đến thời cải cách (1909) mới tất cả những bài bác thi bởi quốc ngữ.

Bạn đang xem: Lịch sử chữ viết việt nam

*

Trích trường đoản cú cuốnKhoa Cử nước ta – Nguyễn Thị Chân Quỳnh

Nhưng trước khi học chữ Hán và chịu ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Trung quốc, vn có văn minh, văn từ bỏ riêng hay không ?

I – CHỮ VIỆT CỔ ?

A – tân tiến cổ

Trước kia, phụ thuộc sách sử của Trung quốc, những sử gia những chép rằng thời “tiền đô hộ”, nước ta ở vào tình trạng chào bán khai. Hậu Hán Thư viết :”Dân Giao-chỉ trù trừ đạo phụ vương con (cha nhỏ cùng rửa ráy một sông), do dự đạo vợ ông xã (trai gái tự do kết hôn), đo đắn lễ giáo (của Trung quốc)”. Hán Vũ Ðế thấy thế new sai các quan Thái thú sang ách thống trị phải dậy mang đến dân ta biết lễ nghĩa, nước ta bước đầu có cao nhã từ đấy. Ngô Thì Sĩ cũng viết rằng Tích quang dậy ta lễ nghĩa, Nhâm Diên dậy luân lý, làm cho việt nam thành một nước văn hiến (1).

Mặt khác,Việt Sử Lược chép về nước Văn-lang thời Hùng Vương có “phong tục thuần lương, chính sự dùng lối thắt gút”. Trong Hậu Hán Thư, “Mã Viện truyện”, thì Mã Viện sẽ tâu cùng với vua bên Hán rằng “Luật nước An-Nam không giống luật china hơn mười điều”, bao gồm thể tức là khác hết sức nhiều, không duy nhất thiết chỉ khác “hơn mười điều” (2). Bởi vậy là vn trước tê đã có phong tục, luật pháp riêng biệt, tuy hoàn toàn có thể là nguyên lý chưa ghi chép thành văn.

Ngày nay, bằng vào những hiện trang bị được khai thác như trống đồng, lưỡi cầy, đồ đàn bà trang vv. Thì ví dụ ở địa phận nước Văn-lang xưa đã có một nền cao nhã không chịu ảnh hưởng của Trung quốc, gọi làVăn minh sông Hồng, chia làm 4 giai đoạn bước đầu từ thời vật dụng đá (văn minh Phùng-nguyên) mang lại thời đồng thau (văn minh Ðông-sơn), tỏa nắng nhất vào cuối thời các vua Hùng (thế kỷ sản phẩm 9 tr. TL) với du lịch là thẩm mỹ trống đồng, nhiều và đẹp mắt nhất tại chính giữa vùng sông Hồng. Tuy trung hoa (Vân-nam, Quảng-tây) cũng kiếm tìm thấy loại trống Ðông-sơn nhưng căn cứ vào mật độ tập trung thì làm việc Bắc Việt có không ít hơn. Kỹ thuật phát xuất nhanh nhất từ Thanh-hóa, sau new lan ra những nước bình thường quanh như Trung quốc, Lào, Căm-bốt, Thái-lan, Mã-lai vv. (3).

*

B – Văn từ cổ

Kỹ thuật luyện kim và rất nhiều hình tự khắc trên trống liên minh chứng một trình độ văn minh khá hiện đại nhưng vụ việc chữ Việt cổ có hay là không thì vẫn còn đó trong vòng bỏng đoán.

TheoViệt Sử Lược thì xa xưa ông phụ thân ta ghi nhớ bởi lối văn tự thắt gút, tức là chưa có văn tự. Tuy thế theo một số trong những “chứng tích” khác thì hoàn toàn có thể ta đã bao gồm chữ viết, dẫu chỉ với thời kỳ bắt đầu tìm biện pháp ghi âm. Tiền Hán Thư chép :”Ðời Ðào Ðường gồm họ Việt hay ở phương phái mạnh cử sứ bộ đến triều loài kiến thiên tử Trung quốc, biếu bé rùa chắc rằng sống cho tới 1 000 năm, trên sườn lưng có tương khắc chữ như nhỏ nòng nọc, ghi việc Trời Ðất mở mang, vua Nghiêu không nên chép điện thoại tư vấn là Quy Dịch “.

Tạp chí Khảo Cổ học tập H 1974 cũng viết :”Trên trống đồng Lũng-củ (Ðồng-văn, Hà-Tuyên) có một số hoa văn hoàn toàn có thể là vết tích của chữ viết” (4).

Năm 1903, vương Duy Trinh, tổng đốc Thanh-hóa, biên chép những bài bác ca dao sinh sống Thanh-hóa trong Thanh-Hóa quan lại Phong, đang tìm ra một khối hệ thống chữ dòng và một bài ca viết bởi thứ chữ ấy ở thị trấn Quan-phong, thuộc Thanh-hóa, nơi nhiều người dân Mường, người thái cư ngụ. Chắc rằng đây là dấu tích chữ Việt cổ, phổ biến thời hai bà trưng rồi bị chính sách đồng hóa của Trung quốc tiêu diệt ? mặc dù nhiên, máy chữ ấy vẫn tồn tại làm việc vùng cao nguyên bởi vì khi nhị Bà bị lose quân Hán, một số người Việt có tinh thần bất khuất chính sách thống trị ở trong nhà Hán đang ẩn lánh sinh hoạt miền thượng du, ni là khu vực cư ngụ của người Mường, bạn Thái.

Những người này có thể là hậu duệ của tiên sư ta, đặc biệt là người Mường có một vài phong tục giống người việt cổ : giã gạo như đâm xuống, nhìn giống hình khắc bên trên trống đồng ; chuyện “Chim Ây dòng Ưá” (5) của họ tương tự sự tích bà Âu Cơ đẻ ra một trăm chiếc trứng, nở ra một trăm con người con của ta ; chúng ta lại có một số trong những từ ngữ giống các từ ngữ cổ của ta như “blời” (trời), “Bua” (vua) vv. Cho nên vì thế chữ viết của mình rất hoàn toàn có thể là chữ Việt cổ.

II – CHỮ NÔM

A – nguồn gốc

Nôm có lẽ là vì chữ “Nam” phát âm chệch đi, “chữ Nôm” có nghĩa là “chữ của bạn phương Nam”, so với “chữ Hán” của tín đồ phương Bắc, tức trung hoa (6).

Chữ Hán chiếm vị thế chính thức ở nước ta suốt thời Bắc trực thuộc qua thời từ trị, tuy vậy vì tiếng hán chỉ có 4 thanh âm (bình, thương, khứ, nhập) trong những khi tiếng Việt có tới sáu thanh âm nên Hán tự ko ghi được hết những từ ngữ Việt (7).

Thêm vào đấy, chỉ gồm từng lớp trí thức hiểu được Hán từ nên những chiếu chỉ vua ban bằng chữ Hán đề xuất có tín đồ dịch thì dân mới hiểu. Sử chép :”Năm 1288, phàm tất cả tuyên khẩu ca của vua thì viện Hàn-lâm đề nghị đưa phiên bản thảo mang lại Ty Hành-khiển đọc trước, cho đến khi tuyên phát âm thì giảng luôn cả nghĩa mang đến dân phần lớn hiểu” (8).

Vì những nguyên nhân như trên, bởi nhu cầu của xã hội, chữ hán đã trường đoản cú phát nhằm ghi chép một cách đúng mực và bởi thứ ngôn ngữ thông dụng mỗi ngày mọi bạn đều hiểu.

B – Thời kỳ xuất hiện

Chưa rõ chữ Nôm bởi vì ai khởi xướng, theo lẽ nhưng mà suy chắc gồm sự đóng góp của nhiều người. Cũng không người nào biết đích xác chữ Nôm mở ra từ bao giờ. Có không ít giả thuyết :

Thời Hồng-Bàng : Phạm Huy Hổ nhận định rằng “hiệu nước, hiệu vua rất nhiều dùng chữ hán nhưng bài xích vị những thần đời vua Hùng gồm có vị tên “nôm na” như : ông Cổng, ông Chấn… những thương hiệu ấy dịch ra Hán trường đoản cú không cực nhọc nhưng bạn ta vẫn nhằm nguyên bởi vì kính cẩn thương hiệu thần nên không dám thay đổi. Nhân thay ta biết chữ nôm sinh ra trường đoản cú bấy giờ”. Luận cứ này ít thuyết phục vì bài bác vị có thể do các đời sau lập (9).

Thời Bắc thuộc : Vì vì sao hành chánh, phải kê khai tên những làng xã ; vì nguyên nhân tôn giáo, các sư tăng làm sớ cúng phải biên rõ thương hiệu tín chủ, chỗ trú sở… và do Hán tự không ghi được đủ phần đông âm Việt một cách đúng chuẩn nên tiếng hán đã được đưa ra ngay từ cố gắng kỷ 1.

Vả lại Sĩ Nhiếp có tác dụng Thái thú Giao-châu (187-226), mở trường dậy chữ nôm (được tôn là Nam bang học tổ ) tất phải bao gồm thứ chữ ghi quốc âm để thích hợp nghĩa thì học tập trò bắt đầu hiểu, cố gắng thì chữ Nôm xuất hiện thêm từ gắng kỷ 2. Song theo è văn gần kề thì ngoài Chỉ phái mạnh Quốc Âm Giải Nghĩa của mùi hương Chân Pháp Tính, ko thấy bao gồm sách nào chép như thế.

Bố loại Ðại Vương : nhiều người dân tin rằng Phùng Hưng tiến công đuổi được quân Tầu, giành lại tự do cho giang sơn nên được tôn là “Bố mẫu Ðại Vương “, nhì chữ “Bố Cái ” là giờ Việt thuần túy, nếu như được dùng để làm đặt thương hiệu tất gồm chữ viết ra được và thứ chữ ấy là chữ Nôm. Vậy thì chữ hán ắt có vào cuối thế kỷ 7, đầu thế kỷ 8.

Ðào Duy Anh, Nguyễn Ðình Hòa lại vén ra rằng : năm 1479 new thấy Sử ký Toàn Thư chép thương hiệu “Bố loại Ðại Vương”. Tấm bia ở thường Phùng Hưng, dựng năm 1390, không thấy chép thương hiệu ấy (10) đề nghị chưa chắc chữ Nôm mở ra ở cố kỷ 7, tuyệt VIII.

Thế kỷ 9, 10 : Theo Ðào Duy Anh thì chữ thời xưa được đặt ra trên cơ sở chữ Hán hiểu theo âm Việt (gọi là chữ Hán-Việt). Phương pháp phát âm chữ Hán biến hóa từng thời, theo quy pháp luật một sinh ngữ, và hệ thống âm vận của Hán-Việt dậy ngơi nghỉ trường học cũng chuyển đổi theo. Ðến thời từ chủ, sau cuộc giải phóng quốc gia của chúng ta Khúc (905-7) âm Hán-Việt mới ban đầu ổn định, không đổi khác nữa bởi nước ta thoát khỏi sự đô hộ của Trung quốc, không học thầy Tầu nữa thì ngôn ngữ ở trường học cũng tách bóc rời ngoài tiếng nói của tín đồ Tầu, có nghĩa là không thay đổi từng thời theo ngữ âm trung quốc như lúc còn bị Bắc thuộc. Thời Bắc thuộc, ngôn ngữ dậy ở các trường là ngôn từ đời Ðường, căn phiên bản là tiếng nói miền bắc Trung quốc, quan trọng đặc biệt của đế đô Tràng-an. Học giả Maspéro đã làm bản đối chiếu âm nước trung hoa ở cuối đời Ðường với âm Hán-Việt thấy khá như là nhau (11).

Hàn Thuyên : Nguyễn Thuyên là fan Hải-dương, đỗ Tiến-sĩ. Năm 1282, bao gồm con cá sấu vào sông Phú-lương (Nhị hà) quấy nhiễu, nai lưng Nhân Tông không nên Nguyễn Thuyên làm bài văn đuổi cá sấu ném xuống sông, cá sấu quăng quật đi. Vua thấy kiểu như chuyện Hàn Dũ (năm 819 cũng làm bài văn xua cá sấu) đến đổi chúng ta Nguyễn thành họ Hàn, tỏ ý khen ngợi. Bài văn xua đuổi cá sấu của xứ hàn Thuyên là bài xích văn Nôm thứ nhất được nhắc tới trong sách sử, nay đã thất truyền. Hàn Thuyên còn để ra Hàn luật, loại thơ 8 câu 7 chữ, tất cả niêm phương pháp phỏng theo thơ Ðường, đề xuất được tôn là Ông tổ thơ Nôm, người đời sau tất cả khi lầm hotline Hàn Thuyên là “ông tổ chữ Nôm” (12).

Học đưa Cadière đoán tiếng hán được đưa ra từ thời Hàn Thuyên, tuy vậy Ngô Thì Nhậm, Ðào Duy Anh nhà trương chữ hán việt đã gồm từ trước, thời Hàn Thuyên bắt đầu được dùng nhiều.

C – Phép cấu trúc chữ Nôm

Chữ Nôm thoát bầu từ chữ Hán, đông đảo có ba phép kết cấu chính :

1 – Phép hội ý :

Phép hội ý góp ý nghĩa của hai tiếng hán để ghi một chữ Nôm. Ví dụ : chữ trùm (= bạn ở trên những người khác) vị ghép nhị chữ : nhân = người, và thượng = ở trên .

Loại này siêu hiếm, các nhà nghiên cứu chỉ search thấy bao gồm 6 chữ là : trời, trùm, sẹo, sánh, rằm, mấy (13).

2 – Phép giả tá :

Phép này có nhiều lối :

a – Mượn một chữ hán đã được đại chúng hiểu, không đề xuất giải nghĩa, như : thành thị, an nhàn…

b – Mượn một chữ Hán gồm âm tựa như âm Việt rồi thêm một lốt nháy ”

1 – đông đảo thành quả :

Ðến đời Trần, cố kỉnh kỷ 13, chữ nôm mới cải tiến và phát triển rộng rãi cùng với Hàn Thuyên, Chu văn An, Nguyễn Sĩ cầm cố vv. Với đi cho chỗ hoàn mĩ vào chũm kỷ 18, 19 với hồ nước Xuân Hương, Nguyễn Du, Nguyễn Gia Thiều… Xin lược kê một số tác giả lừng danh về Nôm mà thơ văn nay còn lưu truyền :

Nguyễn Trãi (1380-1442), tác giả Quốc Âm Thi Tập, gồm 254 bài xích thơ Nôm.Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1515), tác giả Bạch Vân Thi Tập.Lê Thánh Tông (1442-79) : một số trong những bài trong Hồng-Ðức Quốc Âm Thi Tập.Ðoàn thị Ðiểm (1705-48) : Chinh Phụ ngâm Diễn Nôm (nguyên tác chữ hán việt của Ðặng nai lưng Côn (14).Nguyễn Hữu Chỉnh (1741-87) : Ngôn Ẩn Thi Tập.Nguyễn Gia Thiều (1741-98) : Cung oán Ngâm Khúc.Nguyễn Du (1765-1820) : Truyện Kiều,Văn tế thập một số loại chúng sinh vv.Hồ Xuân Hương (có lẽ sống khoảng vào cuối thế kỷ 18, thời điểm đầu thế kỷ 19) người sáng tác những bài bác thơ Nôm lừng danh như : dòng quạt, Hang cắc cớ, Ðộng hương tích, Ðề tranh tố con gái vv. (15).Ngoài ra còn rất nhiều người làm thơ Nôm tiếng tăm như : Nguyễn Công Trứ (1778-1858), Nguyễn Khuyến (1835-1909), Dương Khuê (1839-1902), Tú Xương (1870-1907) vv…

2 – Những hội chứng tích:

– Bia Hộ Thành Sơn. Năm 1912, học mang H. Maspéro chào làng trong Tập san Nghiên cứu BEFEO của ngôi trường Viễn Ðông bác Cổ rằng triệu chứng tích xưa độc nhất vô nhị về chữ thời xưa mà ông search thấy là một tấm bia đời Trần, chế tác năm 1343, nghỉ ngơi núi Hộ Thành (Ninh-bình), trên bia có khoảng 20 chữ nôm tên các làng xóm. Nhớ tiếc rằng ông không nói rõ đông đảo tên ấy ra. Mặc dù nhiên, ta có thể luận rằng chỉ có trăng tròn chữ Nôm thì chắc là văn bia ko dài. Theo Ðào Duy Anh thì bia đã mất tích vì sau đó những người đi tìm kiếm bia không có bất kì ai thấy tấm bia ấy.

Lạ ở phần bia dựng trường đoản cú đời Trần, trải qua bao nhiêu chinh chiến nhiều hơn giữ được đến đầu thế kỷ 20, rồi bỗng đùng một cái “mất tích” sau khi H. Maspéro ra mắt trên báo.

Trong Văn khắc Hán Nôm, có “Bia Ma Nhai” (số 1858) nghỉ ngơi núi việt nam (cũng call là núi Dục-Thúy hay Hộ Thành Sơn), chế tác năm 1349, chỉ vỏn vẹn gồm bốn cái sắc chỉ của vua è cổ Hiến Tông đến chùa Thủy đánh (Non Nước) sở hữu các ruộng đất, cây xanh vv., cuối bia ghi rõ số ruộng đất ở phía 2 bên bờ sông ở trong chùa. Khôn cùng tiếcVăn khắc Hán Nôm chỉ lược lại chứ không hề dịch đầy đủ chi tiết của văn bia Ma Nhai buộc phải không rõ bia gồm mang tên hầu hết làng xóm bằng Nôm mà lại H. Maspéro vẫn thấy không ? Rất rất có thể tấm bia H. Maspéro trông thấy đó là tấm bia này, với ông đang chép lầm 1349 thành 1343nên không người nào tìm thấy nó ? Còn cái thương hiệu “Bia Hộ Thành Sơn” có lẽ do ông Ðào duy Anh đặt ra để call cho luôn thể chứ không hẳn tên một tấm bia tạo dựng trường đoản cú đời Trần vị mãi mang lại năm 1842 vua Thiệu-Trị mới đặt thương hiệu núi là “Hộ Thành Sơn” bởi thấy hình chũm núi Dục-Thúy/Non Nước giống như một tòa thành lũy bảo đảm thành phố Ninh-bình (16).

Thật ra “Bia Hộ Thành Sơn” cũng chưa phải là bệnh tích chữ hán xưa nhất.

– Chuông đồng chùa Vân-bản, vớt được nghỉ ngơi bờ biển khơi Ðồ-sơn năm 1958. è Huy Bá đoán chuông đúc năm 1076, đời Lý Nhân Tông. Khía cạnh chuông có tía chữ Xứ Ông Hà là tên một sở đất.

Ðào Duy Anh không được thấy chuông tận mắt nhưng mà xem phó phiên bản của nó ngơi nghỉ Viện Bảo Tàng lịch sử thì chỉ thấy bao gồm hai chữ Ông Hà, thiếu hụt chữ Xứ.

– Báo-ân thiền trường đoản cú bi ký (bia miếu Báo-ân xóm Tháp-miếu, Vĩnh phú), đề năm 1210, đời Lý Cao Tông. Theo một bản vỗ tấm bia chùa, ca ngợi công đức những người dân đóng góp công của vào chùa, thì phương diện trước ghi các địa danh như Ðồng Chài, Ðồng Nhe…, mặt sau tương khắc tên những người cúng ruộng, từng tên đều sở hữu chữ thằng ở đầu. Tất cả có 24 chữ, viết đối với cả hai giải pháp giả tá cùng hình thanh, nhưng đa số theo phép trả tá.

– Thơ văn đời Trầncòn 4 bài :

Cư trần lạc đạo (= sinh sống chốn vết mờ do bụi bậm nhưng vui cùng với đạo Phật), phú của è cổ Nhân Tông ;

Ðắc thú lâm tuyền thành đạo (= thừa hưởng thú suối rừng nhưng thành đạo) là một trong những bài ca, cũng của nai lưng Nhân Tông ;

Dậy con, của Mạc Ðĩnh đưa ra ;

Vịnh Hoa-yên tự (chùa Hoa-yên trên núi Yến-tử, tỉnh Quảng-ninh, xây tự đời Lý), của Trúc-lâm đệ tam tổ Huyền Quang.

*

– kế bên ra, vào Thư viện kỹ thuật Xã Hội sống Hà-nội còn duy trì được 1186 quyển chữ Nôm, không kể các Thư viện không giống ở trong nước, sinh sống ngoại quốc hoặc của những tư gia.

Nhà nước phong kiến chỉ trọng chữ Hán, sử dụng làm chữ chấp thuận để “chở đạo”, bàn đều chuyện nghiêm túc “quốc gia đại sự”, hoặc nhằm ban sắc đẹp lệnh vv. Chữ Nôm người nào cũng hiểu, thỏa mãn nhu cầu nhu mong của đám đông, ghi được đúng đắn các thanh âm Việt thì lại bị các nhà Nho coi thường là “nôm na mách qué”, chỉ dùng để làm sáng tác “chơi” hầu như khi mong muốn tiêu khiển. Phạm Ðình Hổ viết trong Vũ Trung Tùy Bút ” :”Có bạn đem hồ hết sách truyện Nôm và rất nhiều trò thanh sắc, nghề cờ bạc, rủ rê vui chơi (…) ta bịt tai lại không muốn nghe. Ta đang học được ít kinh sử núm mà chữ thời xưa ta băn khoăn hết” (17).

Vì là thiết bị chữ không được đơn vị nước phong kiến thừa nhận là chữ chấp nhận nên không tồn tại quy khí cụ nhất định, ai mong mỏi viết sao thì viết, mỗi người một ý vì thế cùng một chữ tất cả thể có không ít cách viết khác nhau, hoặc và một chữ viết ra gồm thể có nhiều cách phát âm khác nhau. ý muốn hiểu một bài chữ Nôm thường bắt buộc đọc toàn bài bác trước rồi new dựa theo nghĩa nhưng đoán.

Chữ Nôm được trọng chắc hẳn rằng từ công ty Hồ. Hồ nước Quý Ly có thể là người trước tiên muốn đưa chữ thời xưa lên địa vị chính thức. Sau bên Hồ, mang đến thời Mạc Mậu Hợp, đề mục kỳ đệ tứ khoa Tiến-sĩ năm 1565 là 1 trong những bài phú Nôm, một sự kiện chưa từng có trong lịch sử Khoa cử nước ta (18). Năm 1760, Lê Quý Ðôn có tác dụng Phó sứ sang trung hoa đã gửi bạn dạng khải trước tiên bằng Nôm dâng chúa Trịnh, tường thuật cuộc hành trình. Cuối cùng là vua Quang-Trung sẽ cho tổ chức triển khai khoa thi thứ nhất toàn sử dụng Nôm, mặc dù rằng đề mục vẫn tồn tại bằng chữ Hán, vào năm 1789 (19).

Từ khi công ty Tây đánh mất, chữ thời xưa bị công ty Nguyễn gạt sang một bên mặc dù khi Nguyễn Ánh chưa lên ngôi vẫn dùng chữ Nôm để ban sắc lệnh cho những tướng tá (ít chữ) dễ dàng hiểu. Nguyễn trường Tộ (1830-71) đã dâng điều è lên Tự-Ðức, chứng dẫn thống thiết đầy đủ lý lẽ phải trọng dụng chữ Nôm, tuy vậy vô hiệu : “Nước ta là 1 nước mang tên tuổi hàng nhị ở phương Ðông nhưng chỉ 1 mình nước ta không tồn tại chữ viết (…). Ta không sử dụng chữ viết riêng rẽ lại dùng chữ Nho, về phạt âm đã không tuân theo đúng giọng Trung quốc, cũng chưa hẳn tiếng thêm của nước ta, đề nghị học trực thuộc lòng khía cạnh chữ, phải vận dụng trí nhớ nhằm nhớ phần lớn phát âm kỳ lạ tai (…) không học tập thì như vịt nghe sấm, thế liệu có phải là phí hơn nửa công lao trí óc ko ? nếu học sách quốc âm, học sinh học sinh hoạt nhà, bọn bà con trẻ của mình nghe cũng hiểu, vì thế tuy không đến lớp mà cũng học tập được (…). Ở vn những kẻ mưu trí đều đua nhau học chữ Hán, vùi đầu đèn sách không còn năm này qua năm khác, cần chăng người ta có nhu cầu trở thành người trung hoa ? núm mà đem nói với người Tầu, bạn Tầu chẳng nghe ra, nói cùng với dân ngu, dân ngây ngô chẳng đọc (…). “Nói” là để cho tất cả những người ta hiểu, nay há miệng nói mà không có ai nghe phát âm cả thì đó chưa phải là tiếng người nữa rồi (…). Hay tình ai lại không thương yêu cái vốn có của mình. Vn coi khinh chiếc vốn có của bản thân mà quý dòng hiếm kỳ lạ của người, quăng quật quốc âm của ta nhưng mà đem một nửa công tích cầu cái ngoắt ngoéo, thiệt mỉa mai cầm !” (20).

Nhà Hồ, bên Mạc, đơn vị Tây Sơn phần lớn ý thức được ý thức tự chủ, mong trọng dụng chữ Nôm, bỏ chữ Hán, bóc tách ra khỏi tác động Trung quốc, tiếc rằng cả cha đều bị những sử gia xưa liệt vào hạng “ngụy” !

III – CHỮ QUỐC NGỮ

Chữ quốc ngữ, cũng tương tự chữ Nôm, mở ra từ lúc nào và bởi ai suy nghĩ ra trước tiên thì cho đến nay vẫn chưa tồn tại câu giải đáp. Chắc hẳn rằng quốc ngữ được đặt ra khoảng thời điểm cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17, khi những giáo sĩ đến việt nam truyền đạo. Fan ta chỉ nói theo cách khác quốc ngữ là dự án công trình tập thể của các giáo sĩ tây phương (Bồ-đào-nha, Pháp, Ý, Tây-ban-nha vv.) đề ra để tiện câu hỏi truyền giáo, ghi phần đa điều giảng dậy, vị học tiếng hán hay chữ Nôm tối thiểu phải mất ba, tứ năm trong những khi học quốc ngữ chỉ vài ba tháng.

Sự hình thành và cải tiến và phát triển của quốc ngữ tạm chia nhỏ ra 4 giai đoạn :

A – Thời kỳ phôi thai

Giáo sĩ Cristoforo Borri tới Ðàng trong thời gian 1617, mang đến năm 1631 viết sách tường thuật vấn đề truyền giáo, có ghi mấy dòng bằng quốc ngữ (không bỏ dấu, có lẽ rằng vì in lên trên Pháp ?) đề cập chuyện giáo sĩ Buzomi đến Ðàng Trong, một hôm đứng coi gánh hát chèo không tính đường, thấy một anh hề độn bụng đẩy đà ra trước khán giả moi vào bụng ra một đứa bé nhỏ và hỏi nó :”Con gnoo muon bau tlom laom Hoa Laom Chiam ?” . Giáo sĩ phân biệt những từ ngữ cơ mà viên thông ngôn giúp bài toán giảng đạo vẫn dùng làm hỏi những người muốn vào đạo, cùng phát hiện ra viên thông ngôn xưa hiện nay đã dịch bậy khiến cho người ta tưởng “muốn vào đạo” cùng với “muốn làm fan Hòa-lan” là một. Tự đấy bắt đầu bắt sửa lại thắc mắc thành :”Muon bau dao Christiam Chiam ?” (21).

Xem thêm: Sét Đồ Bộ 2 Dây De Thương Mẫu Áo 2 Tầng Quần Đùi Đồ Bộ Giá Rẻ

Vì còn vào thời kỳ phôi thai, không đủ chữ đùng, các giáo sĩ cứ tùy tiện để thêm ra, nếu “bí”, không ngần ngại xen lẫn tiếng la-tinh xuất xắc tiếng tây phương như Christiam. Chữ viết tuy chưa tồn tại lề lối tuy thế đọc ta vẫn hoàn toàn có thể đoán hiểu như : laom = làm, chiam = chăng. Vì chữ quốc ngữ chưa đủ dùng bắt buộc năm 1620, ý muốn soạn một quyển sách, các giáo sĩ loại Tên (Compagnie de Jésus) vẫn đề xuất dùng chữ Nôm.

Năm 1629, Gaspar d’Amaral tới Ðàng kế bên truyền giáo. Trong một bản chép công thức rửa tội (1645) có ghi một chiếc quốc ngữ cổ :”Tau rua mài nhân danh phụ vương và bé và Spirito Santo”. Amaral cũng chính là người trước tiên soạn bộ từ điển Diccionario Anamito-Portuguès-Latin (Từ điển Việt-Bồ-La), tuy vậy chưa kịp đến ấn hành thì mất.

Năm 1636, Antonio Barbosa đến Ðàng ngoài và soạn Từ điển Bồ-Việt, cũng không được in.

B – Thời kỳ hình thành : Alexandre de Rhodes (1593-1660)

Nói mang lại quốc ngữ là bạn ta nghĩ tức thì đến A. De Rhodes, người Pháp, tu dòng Tên. Năm 1624, A. De Rhodes định sang trọng Nhật truyền giáo song lúc ấy Nhật đang đóng cửa ngoại giao yêu cầu đành cùng một trong những giáo sĩ khác cho Ðàng Trong. Năm 1627, tòa Thánh ủy thác đến ông dựng thêm cơ sở ở Ðàng Ngoài. Lúc đầu ông được chúa Trịnh đón nhận nồng hậu nhưng đến 1630, vì việc truyền giáo, ông bị trục xuất, buộc phải đi Macao. Trường đoản cú 1640, các lần ông lén lút trở lại Việt-Nam giảng đạo, lúc đó Ðàng vào cũng cấm đạo vô cùng ngặt. Năm 1645, ông bị kết án tử hình, sau được ân xá nhưng phải khởi tạo tức rời phạm vi hoạt động Việt-Nam cùng từ đấy không quay trở về nữa.

Năm 1651, A. De Rhodes viết ngừng quyển Lịch sử quốc gia Ðàng Ngoài. Ông còn là người xuất bản hai quyển sách đầu tiên bằng quốc ngữ, in trên La-mã cũng vào thời điểm năm 1651 :

Phép giảng 8 ngày (để dậy hồ hết kẻ ý muốn chịu phép rửa tội) và

Từ điển Việt-Bồ-La (Dictionarium lutsitanum). Ðể biên soạn cuốn tự điển này, ông đã nhờ vào hai cuốn tự điển của A. Barbosa với G. Amaral.

Ta phân biệt chữ quốc ngữ thời bấy giờ đã tạm đầy đủ để ship hàng công cuộc truyền giáo, không còn phải xen lẫn giờ đồng hồ la-tinh nữa. Biện pháp viết khá giống với quốc ngữ hiện giờ tuy còn là thứ văn áp dịch nghô nghê chứ không hẳn tiếng Việt nhuần nhuyễn.

Alexandre de Rhodes chưa hẳn là người sáng chế ra quốc ngữ nhưng gồm công không nhỏ tuổi trong việc phổ biến quốc ngữ bằng cách cho in sách cùng từ điển.

*

C – THỜI KỲ PHÁT TRIỂN : Jean Baptiste Pétrus Trương Vĩnh cam kết (1837-98)

Trương Vĩnh Ký thông thuộc 27 đồ vật tiếng Âu và Á, cả sinh ngữ lẫn tử ngữ. Thoạt đầu làm cho thông ngôn mang đến Pháp, sau chuyên dậy học tập tiếng Việt (cho tín đồ Pháp) và ngoại ngữ như giờ đồng hồ Pháp, giờ Cao-mên, giờ Lào vv. Thuộc viết sách về đầy đủ mọi các loại : dậy học, sưu tầm, nghiên cứu vv. Nhiều phần bằng quốc ngữ. Trương Vĩnh ký kết là fan Việt trước tiên đã triệt để khai thác chữ quốc ngữ bằng sách báo, viết tốt dịch sách từ chữ hán việt ra quốc âm.

Nếu A. De Rhodes tất cả công thịnh hành chữ quốc ngữ thì cũng chỉ phổ biến trong giới hạn truyền giáo, Trương Vĩnh Ký mới là tín đồ thực sự phổ cập rộng rãi chữ quốc ngữ trong dân gian, bất kỳ người tất cả đạo giỏi không. Ông là người có công đầu trong việc đưa chữ quốc ngữ từ lãnh vực truyền giáo sang trọng địa hạt văn chương. Từ Trương Vĩnh cam kết trở đi chữ quốc ngữ bắt đầu được dành riêng một địa vị quan trọng trong văn hóa Việt.

D – THỜI KỲ TRƯỞNG THÀNH Nam Phong cùng Phạm Quỳnh (1892-1945) – trường đoản cú Lực Văn Ðoàn.

a – phái mạnh Phong và Phạm Quỳnh.

Phạm Quỳnh xuất sắc nghiệp trường cao đẳng Tiểu học. Ban đầu làm việc với trường Viễn Ðông chưng Cổ, năm 1917 làm chủ nhiệm kiêm chủ bút tạp chí Nam Phong đến 1932 thì vào Huế giữ chức Ngự Tiền công sở (Ðổng lý), rồi Thượng Thư bộ Học và bộ Lại.

Tên tuổi Phạm Quỳnh gắn liền với tờ Nam Phong, viết bằng cha thứ giờ đồng hồ : quốc ngữ, Hán với Pháp. Chữ quốc ngữ lúc này đã tiến một cách khá dài trên lãnh vực thẩm mỹ và nghệ thuật so với thời Trương Vĩnh ký : trường đoản cú ngữ vừa đủ để mô tả những vấn đề phức hợp như triết lý, nghị luận… một cách tinh vi tuy thỉnh thoảng còn nặng nề bởi vì mượn sinh sống Hán tự. Mặc dù nhiên, sẽ thấy xuất hiện những cây cây viết linh hoạt như Phạm Duy Tốn, chẳng hèn gì văn phong thời sau (thời của trường đoản cú Lực Văn Ðoàn).

b – từ Lực Văn Ðoàn :

Thời kỳ chữ Hán nên nhường ngôi. Tự Lực Văn Ðoàn được thành lập năm 1933 với đội nòng cốt bao gồm :

Nhất Linh tức Nguyễn Tường Tam (1905-63);Hoàng Ðạo tức Tứ Linh, Nguyễn Tường Long (1907-48);Thạch Lam tức Nguyễn Tường lân (1910-42);Khái Hưng tức trần Khánh Dư (1896-1947);Thế Lữ tức Nguyễn sản phẩm công nghệ Lễ (1907-89), bao gồm chỗ chép là Nguyễn Ðình Lễ;Tú mỡ thừa tức hồ nước Trọng Hiếu (1900-76);

sau mới mở rộng đón thêm những người dân như Xuân Diệu, Ðỗ Ðức Thu vv. Mỗi người một vẻ, một biệt tài : trào phúng như Tú mỡ ; tư tưởng với nhất Linh, Khái Hưng ; lúc lãng mạn lúc rùng rợn với chũm Lữ…

Tuy quốc ngữ bắt đầu trưởng thành từ bỏ thời Nam Phong song trên thực tiễn người ta nghĩ đến văn quốc ngữ là nghĩ tức thì đến Tự Lực Văn Ðoàn. Với Tự Lực Văn Ðoàn quốc ngữ sẽ lột xác, bay ly tác động Hán học, chịu tác động của Pháp văn, trở nên trong sạch bình dị, khiến hứng cho người đọc, chữ quốc ngữ đã từng đi sâu vào đại chúng. Tự Lực Văn Ðoàn có công phổ biến văn quốc ngữ và nhờ quốc ngữ Tự Lực Văn Ðoàn đã “lừng lẫy” một thời.

IV – CHỮ HÁN THỜI SUY

Tuy quốc ngữ dễ dàng học và tiện nghi nhưng chưa phải được toàn bộ mọi bạn hoan nghênh ngay vì chưng quốc ngữ do các giáo sĩ Tây phương đặt ra, lại do một vài thông ngôn áp dụng buổi đầu, những người dân này hay thiếu đức độ, dựa nỗ lực Tây hống hách, nên phần đông Nho gia gồm thành kiến đối với quốc ngữ, cho học quốc ngữ là vong bản, là vọng ngoại, với khi quốc ngữ trở đề nghị môn thi bắt buộc từ năm 1909 thì một số Nho sĩ thà là bỏ thi cử, quăng quật nguyện vọng một đời, còn rộng học vật dụng chữ “con nòng nọc” ấy. è cổ Quý Cáp, nằm trong số fan hiếm, nhận định và đánh giá rõ quý giá của quốc ngữ, đã hotline nó mà “hồn trong nước” tuy nhiên cũng không thấy tra cứu cách thịnh hành ; Phan Bội Châu phát âm được quốc ngữ dẫu vậy đi đâu cũng đều có thư ký kết kèm theo để ghi đa số sáng tác bằng quốc âm, tự mình chỉ ghi lấy phần nhiều sáng tác bằng chữ Hán.Chữ quốc ngữ được đưa ra để tiện bài toán truyền giáo dẫu vậy đã quá xa kim chỉ nam truyền giáo buổi đầu của các giáo sĩ nhằm trở đề xuất một công cụ truyền thông media rất thuận tiện cho người Việt.

Ðó là một như mong muốn không nhỏ cho Việt-Nam vì những giáo sĩ cũng đã tìm bí quyết ghi âm tiếng Nhật, tiếng nước trung hoa nhưng không thành công như ở việt nam và Indonésie, nhị nước cần sử dụng được trang bị chữ chủng loại tự la-tinh.

Nhà Nho trọng chữ Hán, chê quốc ngữ đang đành, người dân quê do dự chữ cũng chê : “Học làm quái gì thiết bị chữ cò quăm méc nhau qué ấy, chữ thánh thánh thiện nào lại sở hữu chữ thánh gắng ? Thánh như thế nào lại dậy nhảm nhí những con cua, con ốc ấy, đến bọn bà con em mình nó cũng quá biết nữa là” (22).

Dù Khoa cử đã biết thành bãi từ 1919, dân ta vẫn liên tục tôn sùng tiếng hán là đồ vật chữ để “chở đạo” của thánh hiền, ko được bỏ một tờ giấy có chữ Hán xuống đất, thấy nó rơi dưới đất bắt buộc nhặt lên chứ không cần được giẫm lên trên, ko được rước sách chữ Nho ra mà gối đầu… Nguyễn Tuân kể :”Ngày xưa ra đường, cái điều danh dự buổi tối thiểu của bậc Nho gia chân đó là mỗi khi thấy chữ thánh hiền đức vương vãi xuống khu đất phái cúi mình xuống nhặt lên cùng để vào các chiếc bồ cố định (nếu tôi ko nhớ lầm thì những bồ đó các cụ ông cụ bà gọi là Kính tích trường đoản cú chỉ “ (23).

Và đây là hình ảnh một cố đồ sùng bái chữ Nho dưới ngòi bút châm biếm của Ðặng Thái Mai :”(…) Thấy trời sắp đến mưa mà áo quần còn phơi bên trên dây, cụ đề nghị sang nhà hàng xóm mượn cái sào dài để khều cái váy của cố bà vì “tay giở sách thánh hiền ai lại chỉ dẫn cầm một cái váy bầy bà” (…). Vậy bắt học sinh thấy một tờ giấy có dấu chữ thì ngẫu nhiên ở đâu đều yêu cầu nhặt bỏ vào một chiếc sọt riêng biệt mà cầm đặt tại một chỗ cao ráo trong nhà, rồi cứ đến đêm ngày rầm là khênh ra bờ suối cơ mà đốt, đốt xong xuôi hốt hết đống tro tàn đổ xuống loại nước, đến trôi theo “trường lưu thủy”. Vắt mà gồm một cậu đồ kia vào khi triển khai cái lễ “tinh hóa” mang đến một chồng giấy các loại đã nói trước mặt đông đủ Thầy và bạn :”Thằng Tây nó không trọng giấy nhiều loại này đâu (…). Giấy một số loại nó cần sử dụng vào chuyện không sạch sẽ gì (…). Nếu tựa như những nùi giấy rách nát này nhưng thiêng liêng đến cầm thì sao bọn họ mất nước ?” (24).

Nguyễn văn Xuân viết trong Phong trào Duy Tân : “Thời tôi mập lên, Nho học sẽ tàn, cơ mà rủi rớt xuống khu đất tờ nào là cha mẹ bắt nhỏ cúi xuống lượm lên. Và fan hâm mộ biết vật gì xẩy ra ko ? cửa hàng chúng tôi phải kính cẩn team lên đầu trước khi trả nó về địa chỉ cũ. Ở làng quê hiện nay (1970), song nơi vẫn còn cái tục trọng chữ thánh hiền, bạn ta dùng bất cứ thứ giấy quốc ngữ, giấy Tây, giấy Mỹ để trở thành giấy vệ sinh, tuy vậy giấy bao gồm chữ Nho thì hay nhiên không lúc nào !” (25).

Năm 1986, đầu năm mới Bính Tý, đầu tiên tôi tải được sống Paris một tờ giấy hồng điều gồm hai chữ Ðại Cát. Tôi hí hửng đem lại treo trong phòng tiếp khách tí hon, ở một chỗ trống mặt dưới ảnh ông tôi. Dì tôi nhận ra bắt gỡ ra, vị chữ của thánh hiền cần thiết đặt dưới bất kể cái gì. Tờ giấy chớp nhoáng được nâng lên rất cao ngang với chiếc hình ảnh tuy bị lệch sang một bên, vày không còn ở đâu khác với cũng ko thể nâng cao hơn vì hình ảnh ông tôi đã sát trần nhà !

———————————–

CHÚ THÍCH

1– Ngô Thì sĩ, Việt Sử Tiêu Án, tr. 38.1 – nai lưng Quốc Vượng, Lịch Sử Việt-Nam, I, tr. 388. Trích Hậu Hán Thư.2 – Phạm văn Sơn, Lịch Sử Toàn Thư, tr. 145 – Biên Niên, tr. 24.3 – Phạm Minh Huyền vv., Trống Ðông-Sơn, tr. 35-8.4 – Thái Kim Ðỉnh, Năm nắm kỷ văn Nôm tín đồ Nghệ, tr. 13-4.5 – Trương Sỹ Hùng, Sử thi truyền thuyết thần thoại Mường, tr. 159-60.6 – Phạm Ðình Hổ viết trong Vũ Trung Tùy Bút, tr. 38 :”Ðời Lê Trung Hưng về sau, sách vở chốn cửa ngõ công hay được sử dụng riêng một lối chữ nam, lúc đầu là chống dân làm hàng nhái mới theo Hoa văn đặt ra một lối chữ câu hỏi quan”, phương diện khác, trang 18, ông chê “chữ Nôm” nặng nề học vv., bởi thế là Phạm Ðình Hổ bao gồm phân biệt chữ nôm khác “chữ nam”?Chữ Nho ta không gọi là “chữ Bắc”, lại điện thoại tư vấn “chữ Hán”, phù hợp vì thời Hán nước ta quan trọng đặc biệt mở những trường dậy học ?7 – Trương Bá Cần, Nguyễn trường Tộ, tr. 78.Nguyễn Ðình Hòa,Văn học tập Nghệ Thuật bộ mới (Hoa-kỳ), số 7, 11/1985 : Theo A. Haudricourt thì giờ Việt thuở đầu không tất cả thanh điệu, tới nạm kỷ máy VI chỉ có 3, mãi đến nỗ lực kỷ XII mới gồm đủ 6 âm như hiện tại nay.8 – Thực Lục, II, tr. 62.9 – Nguyễn Ðình Hòa,Văn học tập Nghệ Thuật bộ mới, số 7 : thuyết của Phạm Huy Hổ.10 – Văb học tập Nghệ Thuật, số 7 – Ðào Duy Anh, Chữ Nôm, tr. 42.11 – Văn học Nghệ Thuật, số 7, tr. 58.12 – trần văn Giáp, Lược truyện các tác gia Việt-Nam, tập I : bài xích thơ đuổi cá sấu in trên Tứ Dân Văn Uyển hồi vào đầu thế kỷ XX nói là của xứ hàn Thuyên cùng được một số trong những sách báo in lại, đáng ra là của Phó bảng Nguyễn Can Mộng ngụy chế tác để chơi chơi, tiếc nuối rằng lời cải bao gồm in trên một số trong những báo kế tiếp ít tín đồ được gọi nên đa số người vẫn tưởng là của hàn Thuyên thực. Tuy nhiên nếu đọc kỹ đã thấy toàn bài không tồn tại lấy một từ bỏ ngữ cổ, thơ cũng ko viết theo thể Hàn luật, khó rất có thể tin là của xứ hàn Thuyên.13 – Ðào Duy Anh, Chữ Nôm, tr. 64.14 – Một số chủ nhân trương là bạn dạng dịch xưa ni được coi là của Ðoàn thị Ðiểm chủ yếu thực là của Phan Huy Ích, song không người nào đưa ra được những minh chứng đích xác, tất cả vẫn chỉ là rộp đoán.15 – khoảng năm 1962, trần Thanh Mại tìm ra được một hồ nước Xuân Hương, tác giả tập Lưu mùi hương Ký (gồm cả thơ chữ hán việt lẫn chữ Nôm), sống ở Thăng-long đầu thế kỷ 19, nguyên tiệm ở Nghệ-an. Tuy nhiên, văn phong, khí phách của tác giả Lưu hương thơm Ký khác xa tác gíả những bài thơ Nôm truyền tụng yêu cầu trong hiện tình chưa thể xác quyết hai bạn là một.16 – Nguyễn quang đãng Hồng, Văn khắc Hán Nôm, tr. 1023.17 – Phạm Ðình Hổ, Vũ Trung Tùy Bút, tr. 18.18 – nai lưng Lê Sáng, Phùng tự khắc Khoan, tr. 30.19 – Nguyễn Trọng Thuật, Nam Phong, số 182, 3/1933.20 – Trương Bá Cần, Nguyễn ngôi trường Tộ, tr. 255-7.21 – C. Borri, Relation de la nouvelle mission…, tr. 102-3.22 – trần Duy Nhất, Nam Phong, số 47, 5/1921.23 – Nguyễn Tuân, Chuyện Nghề, tr. 203-4.24 – Ðặng Thái Mai, Hồi Ký, tr. 168.25 – Nguyễn văn Xuân, Phong Trào Duy Tân, tr. 207.