Diễn lũ văn hóa văn hóa truyền thống nghệ thuật và thẩm mỹ thông tin tư liệu thông tin xây cất đời sống văn hóa trái đất nghệ thuật
*

Diễn bầy văn hóa văn hóa nghệ thuật thông tin tư liệu thông tin chế tạo đời sống văn hóa nhân loại nghệ thuật

trong các di tích quốc gia đặc trưng ở đồng bởi sông Cửu Long hiện nay, đống Tháp là 1 trong những di tích quốc gia quan trọng đặc biệt nằm trên địa phận hai thôn Mỹ Hóa và Tân Triều thuộc huyện Tháp Mười, tỉnh giấc Đồng Tháp, địa điểm đây tất cả cả thành tố di sản vật thể cùng di sản văn hóa phi đồ gia dụng thể. Thành tố di sản văn hóa vật thể của gò Tháp đã có biết đến từ những năm cuối TK XIX, hồ hết thập niên đầu TK XX bởi một trong những nhà khảo cổ học bạn Pháp. Sau năm 1975, những nhà khảo cổ học của vn đã triển khai khai quật nhiều lần cùng đi tới nhận định và đánh giá Gò Tháp là di tích gắn bó với vương quốc Phù phái nam từ hàng ngàn năm trước. Cùng rất di tích, gò Tháp bao gồm di sản văn hóa truyền thống phi đồ thể là tiệc tùng, lễ hội rằm mon 3 âm lịch với nhân đồ vật thờ là Bà Chúa Xứ và liên hoan tiệc tùng ngày 14, 15 mon 11 âm lịch thờ nhì nhân vật kế hoạch sử: Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều và Thiên hộ Võ Duy Dương. Đã có một trong những công trình nhắc tới ngôn từ các liên hoan này ở những khía cạnh, trong nội dung bài viết này, cửa hàng chúng tôi tiếp cận tiệc tùng Gò Tháp từ bỏ tín ngưỡng nhân vật lịch sử.

Do vị nỗ lực địa - thiết yếu trị, địa - lịch sử dân tộc của việt nam nên tín ngưỡng nhân vật lịch sử vẻ vang phát triển mạnh mẽ, cả trong không gian và vào thời gian. “Lễ hội lịch sử là những lễ hội có nội dung tương quan tới nhân vật thần thoại cổ xưa hay nhân vật lịch sử vẻ vang có thật trong lịch sử hào hùng Việt Nam… Trong liên hoan lịch sử, cam kết ức về lịch sử vẻ vang dân tộc là một trong nội dung siêu quan trọng” (1). Lễ hội thờ nhân vật lịch sử là sự thể hiện tại của tín ngưỡng này ở kết cấu và thành tố lễ hội của fan Việt. Với tiệc tùng Gò Tháp, hai nhân vật Thiên hộ Võ Duy Dương, Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều là nhân trang bị thờ phụng từ rộng trăm năm nay.

Bạn đang xem: Nhân vật lịch sử đồng tháp

1. Nhân vật lịch sử dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều

Xung quanh nhân vật lịch sử hào hùng Thiên hộ Dương, còn những câu hỏi mà giới nghiên cứu lịch sử, văn hóa trong và kế bên tỉnh Đồng Tháp (2) chưa xuất hiện câu vấn đáp thống nhất cơ mà những tin tức đồng thuận cao số đông cho rằng: là lãnh tụ cuộc khởi nghĩa chống Pháp sống Đồng Tháp Mười, Võ Duy Dương sinh năm 1827 tại buôn bản Cù Lâm phái mạnh nay là thôn Nam Tương, buôn bản Nhơn Tân, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Hưởng trọn ứng cơ chế của vua từ bỏ Đức (1847-1883) đơn vị Nguyễn (1802-1945), Võ Duy Dương chiêu dân lập ấp khai thác vùng đất bố Giồng ven Đồng Tháp Mười. Năm 1859, khi người Pháp lấn chiếm Nam Kỳ, Võ Duy Dương cùng Thủ khoa Huân đưa lực lượng về thành Gia Định tấn công trả. Năm 1861, ông tuyển mộ nghĩa quân kháng thực dân Pháp, links với Trương Định, è cổ Xuân Hòa, Đỗ Thúc Tĩnh giương cao khẩu hiệu đề xuất Vương kháng thực dân Pháp. Nghĩa quân của ông đã mang vùng Đồng Tháp Mười hiểm trở làm căn cứ và dùng phương án du kích tấn công thực dân Pháp trên cả một vùng to lớn từ Hà Tiên - Rạch Giá mang lại Đồng Tháp, gây đến chúng các tổn thất. Sau khi Thủ khoa Huân, Trương Định lần lượt hy sinh, Võ Duy Dương cùng các nghĩa sĩ khác ví như Nguyễn Tấn Kiều (Đốc binh Kiều), Nguyễn Văn yêu cầu (Lãnh binh Cần)… ko nản chí, tiếp tục tổ chức binh cách chống thực dân Pháp. Võ Duy Dương mang quân phối phù hợp với Trương Quyền (con trai Trương Định) và A Choa Xoa, một thủ lĩnh nghĩa quân fan Khmer liên tiếp đánh Pháp. Năm 1866, Võ Duy Dương tìm đường ra Huế xin sự trợ giúp của triều đình để thường xuyên chống Pháp và bị cướp biển cả sát hại.

Cuộc đời Đốc binh Kiều - Nguyễn Tấn Kiều không có sự bàn cãi nhiều trong giới nghiên cứu. Lý định kỳ về ông tương đối minh bạch. Trường đoản cú miền Trung, ông vào lập nghiệp ngơi nghỉ tỉnh Định Tường. Sau khi thực dân Pháp lấn chiếm thành Gia Định, ông tham gia chống xâm lược, đem quân hợp tác và ký kết với chủ soái Võ Duy Dương, được phong chức Đốc binh rồi Phó tướng. Theo cắt cử của nhà tướng, Đốc binh Kiều chịu trách nhiệm không đến thực dân Pháp từ cái Bè, Cai Lậy tiến đánh vùng trung tâm Đồng Tháp Mười. Tháng 4 năm 1866, thực dân Pháp đồng loạt tấn công căn cứ của các nghĩa sĩ, Đốc binh Kiều, lúc lên đài quan tiếp giáp đã trúng đạn, bị yêu đương nặng với qua đời.

Như vậy, cả Thiên hộ Dương cùng Đốc binh Kiều đều là những nhân vật định kỳ sử, đa số nghĩa sĩ một lòng vày nước quên thân, cản lại thực dân Pháp khi bọn chúng xâm lược miền Lục tỉnh phái mạnh Kỳ tiến độ giữa với cuối TK XIX.

2. Xung quanh lễ hội Gò Tháp

Cả hai nhân đồ vật Võ Duy Dương cùng Nguyễn Tấn Kiều hầu hết được phụng thờ tại thị trấn Tháp Mười, thức giấc Đồng Tháp. Ngày giỗ hai ông trở thành dịp nghỉ lễ hội sống địa phương. Gắn với lễ hội, đối tượng người dùng thờ phụng luôn được quan tâm ở cả 2 phương diện: thể hiện thái độ của triều đình bên Nguyễn và ứng xử của cộng đồng người dân.

Trước không còn là thể hiện thái độ của triều đình bên Nguyễn (1802-1945). Hiện nay tại, ở đống Tháp gồm hai sắc phong của vua Khải Định: dung nhan phong mang lại Thiên hộ Võ Duy Dương ghi rõ (dịch nghĩa): “Sắc cho thôn Tháp Mười, làng Mỹ Thọ, tổng Phong Nẫm, tỉnh giấc Sa Đéc phụng thờ chỉ huy Chưởng Quản nghĩa binh Ngũ Thập Thiên Hộ Võ Duy Dương Linh Phù Dực Bảo Trung Hưng, gia tặng ngay mỹ từ Hộ Quốc Hàm Phù Hoằng Tế Thiện Trợ Dũng Liệt Quảng Uy Trung Trực Anh Đoán, có công hiển linh bảo đảm an toàn đất nước, bảo vệ muôn dân, đã có ban cung cấp sắc phong, cho phép phụng thờ. Nay lúc khánh tiết, mừng thọ trẫm tuổi 40, ban chiếu gia ân, kính lễ thăng phẩm trật, gia tặng ngay Đoan Túc Tôn thần, có thể chấp nhận được phụng bái để đáng nhớ này quốc khánh, duy trì điển chế phụng thờ. Kính cẩn thay. Ngày 25 - 7 năm Khải Định sản phẩm công nghệ 9 (1925)”.

Và sắc phong đến Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều (dịch nghĩa): “Sắc đến thôn Tháp Mười, làng mạc Mỹ Thọ, tổng Phong Nẫm, thức giấc Sa Đéc phụng cúng Binh Vận tham vấn Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều Linh Phù Dực Bảo Trung Hưng, gia khuyến mãi mỹ tự Hộ Quốc Hàm Phù Hoằng Tế Thiện Trợ Dũng Liệt Quảng Uy Trung Trực Anh Đoán Trí Lược cương cứng Nghi, có công hiển linh đảm bảo đất nước, bảo vệ muôn dân, đã có ban cấp sắc phong, chất nhận được phụng thờ. Nay cơ hội khánh tiết, mừng lâu trẫm tuổi 40, ban chiếu gia ân, kính lễ thăng phẩm trật, gia bộ quà tặng kèm theo Đoan Túc Tôn thần, chất nhận được phụng thờ để đáng nhớ này quốc khánh, duy trì điển chế phụng thờ. Kính cẩn thay. Ngày 25 - 7 năm Khải Định sản phẩm 9 (1925)”.

*

Rước dung nhan thần trong liên hoan thàng 11 năm Kỷ Hợi 2019

Ảnh: Nguyễn Văn Huynh

Việc phong nhan sắc của vua Khải Định đến hai nhân vật lịch sử này không phải không tồn tại căn cứ, bởi các viên quan trong Quốc sử tiệm nhà Nguyễn gồm ghi vào Đại nam thực lục, đệ tứ kỷ, quyển XXXI: “Thiên hộ Võ Duy Dương cử tín đồ về kinh dâng sớ kín. Vua không đúng Vũ Trọng Bình hỏi kín, cốt lõi mang đến chỗ cùng bàn mang đến ổn thoả. Mon 10-1866, trên tuyến đường ra Bình Thuận, Võ Duy Dương và đoàn tùy tùng đi trên mẫu ghe cửa ngõ đã bị bọn cướp biển tiến công bất thần giết chết ở cửa hải dương Thần mẫu mã (tức phải Giờ)… Thực tế, khi hay tin ông mất, vua, không đúng tìm xác mang chôn cùng đồ vật và cấp cho chị em ông từng tháng 5 quan tiền tiền, 1 phương gạo. Trong khi còn sắc phong cho gia đình ông” (3).

Thứ hai là thái độ của người dân Đồng Tháp. Sau cuộc binh cách chống Pháp thất bại, nhị ông hy sinh, tín đồ dân chỗ đây lập di tích lịch sử thờ. Ngoại trừ khu căn cứ Gò Tháp, bạn dân chuyển hai ông vào cúng ở những di tích như đình Phú Cường (xã Phú Cường), đình Phú Đức (xã Phú Đức), đình Phú Hiệp (xã Phú Hiệp), đình Phú lâu (xã Phú Thọ) thuộc huyện Tam Nông.

Với người dân, rất có thể ghi nhận cách biểu hiện tín tưởng, bái cúng những nhân vật lịch sử này qua hầu như đại tự, câu đối trên ngôi đền thờ hai ông. Vào dân gian còn lưu truyền bài bác thơ ca tụng ông như sau:

Vì nước quên mình vì chữ trung,

Thương dân đưa ra sá vùng sình bùn,

Mấy năm Đồng Tháp danh vang dội,

Cọp rống ngoại trừ truông, cáo hãi hùng,

Hai thước yên lìm vị trí thạch động,

Đồng bào tưởng niệm đứng bái chung,

Nỗi lòng nghỉ đến nhiều năm trước,

Hương lửa mọi không cảnh lạnh lẽo lùng.

Lễ hội bái cúng hai ông được ra mắt từ sáng 13 cho đến khi hết đêm 15 rạng sáng ngày 16-11 âm kế hoạch hằng năm gồm tất cả lễ thỉnh sắc, lễ cầu an, lễ thờ thỉnh sanh, lễ bái Thần Nông và ngừng là nghi lễ hồi sắc (4).

Xem thêm: Thế Nào Là Quan Hệ Tình Dục An Toàn Và 1 Số Điều Các Cặp Đôi Cần Lưu Ý

3. Một vài nội dung niềm nở thảo luận

Từ câu hỏi xem xét liên hoan Gò Tháp, họ dễ dàng nhận biết cả hai nhân đồ vật Thiên hộ Võ Duy Dương với Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều hồ hết là fan thực, là nhân vật kế hoạch sử, nhưng mà là nhân vật thờ, nhân vật trung vai trung phong của hai liên hoan tiệc tùng ở lô Tháp. Hai nhân thiết bị thờ này không có sự lung linh, huyền ảo như các nhân trang bị thờ của tiệc tùng, lễ hội cổ truyền khu vực châu thổ Bắc Bộ. Khác hoàn toàn giữa tiệc tùng của người việt nam ở Nam bộ và phía bắc chính sinh sống phương diện nhân vật thờ. Quy trình thiêng hóa nhân vật dụng thờ của liên hoan cổ truyền của người việt nam ở Bắc Bộ diễn ra cả hai phương diện: lịch sử dân tộc hóa một nhân vật lịch sử một thời và huyền thoại hóa một nhân vật lịch sử vẻ vang (5). Vì vậy nhân vật thờ trong liên hoan của người việt nơi châu thổ phía bắc hiện ra trong tâm địa thức dân gian huyền ảo, nhiều lúc kỳ bí, không giống thường, vào cõi xa mờ của kế hoạch sử. Trong lúc đó, nhân đồ vật thờ của tiệc tùng cổ truyền ở các tỉnh tây nam Bộ lại là con bạn thực, phần đông con fan gắn với hầu như sự kiện lịch sử có thực, còn tươi mới. Đặt trong liên hoan tiệc tùng thờ nhân vật định kỳ sử có thể xem xét một số trong những trường hợp, sẽ là trường thích hợp Hai Bà Trưng. Fan dân vùng châu thổ phía bắc đã lịch sử một thời hóa nhân vật lịch sử Hai Bà Trưng nói rằng nhì Bà tuẫn tiết ở Hát Môn (nay thuộc thị trấn Phúc Thọ, Hà Nội), rồi 2 linh tượng trôi bên trên sông Hồng, fan dân Đồng Nhân (nay ở trong quận nhị Bà Trưng, Hà Nội) vớt lên lập thường thờ! Đó cũng là trường hợp nữ giới tướng Xuân Nương. Bà là tín đồ châu Đại Man (nay thuộc thị xã Tam Nông, tỉnh giấc Phú Thọ), gia nhập đội quân do 2 bà trưng lãnh đạo khởi nghĩa phòng quân sơn Định công ty Đông Hán rồi hy sinh. Fan dân vùng Trực Ninh, tỉnh phái mạnh Định huyền thoại hóa nhân vật lịch sử dân tộc này - đề cập rằng: từ khu vực tuẫn tiết, xác Bà trôi bên trên sông Hồng về đây, bạn dân đưa về, xây mộ, rồi mở liên hoan tưởng nhớ bà (6). Với Đốc binh Kiều, Thiên hộ Dương, chưa xảy ra quá trình huyền thoại hóa. Nhân thiết bị thờ của liên hoan tiệc tùng Gò Tháp vẫn là một trong những con fan thực, là nhân vật định kỳ sử, là nhân đồ dùng thờ cúng, chứ chưa phải nhân thiết bị ở cõi thiêng huyền thoại. Nghi lễ rước sắc chỉ nhằm mục tiêu khẳng định đó là nhân vật lịch sử hào hùng đã được triều bãi khoá nhận. Nói cách khác, những nhân vật lịch sử ở tiệc tùng, lễ hội cổ truyền của người việt nơi châu thổ phía bắc là nhân vật dụng mà quy trình huyền thoại hóa đã ra mắt trọn vẹn. Trong khi đó, nhân vật lịch sử hào hùng ở liên hoan cổ truyền của người việt vùng tây-nam Bộ, do quá trình huyền thoại hóa chưa ra mắt trọn vẹn, nên chưa tồn tại bóng mờ ảo lấp lánh lung linh của huyền thoại, cảm thức xuất hiện gắn liền với tiệc tùng vẫn là sự việc tưởng niệm lịch sử, gợi ký ức về lịch sử vẻ vang mới ra mắt chưa xa. Mặc dù nhiên, cần thấy quá trình huyền thoại hóa nhân thứ phụng thờ tại chỗ này đang diễn ra.

Dân gian vùng lô Tháp sẽ lưu truyền huyền thoại về ngôi mộ của Đốc binh Kiều. Sau khoản thời gian mất, Đốc Binh Kiều được mai táng tại khu vực Gò Tháp. Về sau, một vài nghĩa quân đã kín chôn chứa và làm các ngôi chiêu tập giả nhằm mục đích đánh lạc phía giặc. Vùng Đồng Tháp Mười cũng xuất hiện thêm một số lịch sử một thời ly kỳ với linh ứng về ngôi tuyển mộ Đốc binh Kiều (7): “Tương truyền khi nắm hy sinh, vì chưng sợ bị thực dân Pháp làm cực nhọc dễ nên fan dân trong vùng đắp bố ngôi mộ không giống nhau ở bố nơi để che mắt giặc. Do thế, về sau không biết mộ thiết yếu ở đâu”. Chuyện để lăng mộ cầm cố ở chỗ hiện nay theo dân gian là vì có biểu lộ tâm linh: “Có một gia đình đào huyệt gần mộ nắm để táng người nhà, còn chưa kịp chôn thì cả gia đình đổ bệnh tình đau ốm. Anh chị em tìm cách chạy chữa mà ko khỏi, sau cùng có người bảo vày động vào chiêu mộ cụ, che lại thì đang khỏi. Quả nhiên, huyệt phủ xong, anh chị khỏi căn bệnh (?). Từ bỏ đó, fan ta tin chính là nơi chôn cất cụ Đốc Binh”. Thời kháng Mỹ, một trái bom của không quân Mỹ ném rơi xuống ngay gần mộ cụ. Vào khi tất cả các trái khác gần như nổ thì riêng trái bom này sẽ không nổ. Điều này càng xác minh niềm tin của nhân dân, đó chính xác là nơi táng cụ.

Có thể sự trở nên tân tiến của liên hoan nơi đây chưa đủ vĩnh viễn để phần lớn giai thoại ấy trở thành huyền thoại, quy trình huyền thoại hóa nhân vật lịch sử vẻ vang chưa trọn vẹn nhưng mà theo thời hạn và không khí tồn trên ngày càng không ngừng mở rộng của tiệc tùng, lễ hội Gò Tháp, đa số nhân vật lịch sử hào hùng nêu trên chắc chắn rằng sẽ càng ngày càng được đắp bồi lung linh ảo huyền như quy lý lẽ của lòng tin dân gian giành riêng cho những vị phúc thần được dân tin thương yêu mộ. “Như một quy luật, khi dân chúng đã xác minh chiến công của người nhân vật thì đồng thời người ta cũng sáng tạo ra những truyền thuyết thần thoại về họ” (8).

Tóm lại, tiệc tùng Gò Tháp, thức giấc Đồng Tháp có thể coi như một liên hoan tiệc tùng thờ thờ nhân vật lịch sử vẻ vang khá điển hình nổi bật cho vùng tây nam Bộ. Trong kho tàng liên hoan cổ truyền của những dân tộc Việt Nam, tiệc tùng thờ nhân vật lịch sử dân tộc rất nhiều, nhiều dạng, tuy thế nhân đồ gia dụng thờ của liên hoan tiệc tùng có không giống nhau, và bao gồm sự biệt lập ấy lại khiến lễ hội cổ truyền thờ nhân vật lịch sử ở vn rất thống nhất: truyền thống lịch sử luôn là một dòng tung trong thời hạn và trong không gian. “Lịch sử dựng nước với giữ nước từ xa xưa của các dân tộc việt nam đến ni vẫn sáng tỏ, rõ nét trong trung ương tưởng dân gian là nhờ các liên hoan hằng năm vẫn mọi đặn được tổ chức theo vòng quay mùa vụ và đổi mới tâm điểm sinh hoạt cộng đồng, thu hút phần nhiều nhân tài, vật lực, chổ chính giữa huyết, cầu vọng của cộng đồng tại chỗ họ đã sinh tụ” (9) - mà tiệc tùng Gò Tháp, thức giấc Đồng Tháp là một trong trường vừa lòng tiêu biểu.

Đồng Tháp, tháng 12-2019

______________

1, 8, 9. Phạm Lan Oanh, Những điều cần phải biết về tiệc tùng truyền thống Việt Nam, tiệc tùng lịch sử, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội, 2014, tr.7, 8, 8.

2. Xin xem: Nguyễn Hữu Hiếu nhà biên, Võ Duy Dương cùng với Đồng Tháp Mười, Nxb Trẻ, tạp chí Xưa với Nay, 1992; Nguyễn Thanh Thuận, Nhân thần vào tín ngưỡng dân gian Đồng Tháp, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội, 2018; Gò Tháp di tích đất nước đặc biệt, Ban làm chủ khu di tích Gò Tháp, Nxb Văn hóa Văn nghệ, TP. HCM, 2016.

3. Nguyễn Hữu Hiếu (chủ biên), Võ Duy Dương với Đồng Tháp Mười, Nxb Trẻ với Tạp chí Xưa và Nay, 1992, tr.141, 142.

4. Nghi lễ của liên hoan tại phía trên về cơ phiên bản như miêu thuật của Phan Kế Bính trong Việt phái mạnh phong tục, nên shop chúng tôi không đối chiếu thêm. Tuy nhiên, năm 2019, nội dung lễ hội có biến đổi chút ít vị đồng thời tế lễ ở cả 2 đền bái Thiên hộ Dương cùng Đốc binh Kiều.

5. Xin xem: Phạm Lan Oanh, Tín ngưỡng hbt hai bà trưng ở vùng châu thổ sông Hồng, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2010.

6. Xin xem: Phạm Lan Oanh, Di tích và liên hoan tiệc tùng thờ phái nữ tướng Xuân Nương, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội, 2020.

7. Tứ liệu điền dã cá thể tháng 12-2019 và tứ liệu của Sở VHTTDL thức giấc Đồng Tháp, bản vi tính A4. Văn bản 42 dung nhan phong vì chưng Ths Nguyễn Đạt Thức dịch nghĩa từ tư liệu do di tích lịch sử Gò Tháp cung cấp.