Kể từ gắng kỷ 17, lục địa châu Âu đạt những cách tiến khiêu vũ vọt rộng hẳn các nước khác. Mọi phát minh lớn có ảnh hưởng sâu sắc đẹp lên đời sống thế giới đều xuất phát từ châu Âu. Tình trạng đó kéo dãn liên tục vài cụ kỷ, cho nên vì thế không kị khỏi những phán đoán công ty quan đến rằng, tín đồ châu Âu – tốt nói rõ hơn là bạn da trắng – vốn thông minh, ưu việt và gồm tư chất cách tân và phát triển hơn những giống dân da màu. Cũng không ít người dùng phần đa thuật ngữ cường hóa như dân tộc ưu việt, tương đương dân thượng đẳng v.v…


*


Những phán đoán đó xuất phát từ không ít động cơ khác nhau. Hoặc với dụng ý thiết yếu trị nhằm tuyên truyền cho một cơ chế nào kia trong 1 thời điểm tuyệt nhất định, nhưng lại động cơ mạnh nhất vẫn xuất phát điểm từ lối để ý đến mang tính tẩy chay chủng tộc.

Bạn đang xem: Tóm tất lịch sử châu âu

Thực chất như vậy nào? gồm mộtgiống dân thượng đẳnghơn hẳn những giống dân khác giỏi không? Từ vậy kỷ 19 đã có nhiều nhà nhân chủng học tập quả quyết như vậy và chuyển khái niệm đó vào lý thuyết. Trong bạn dạng đồ nhân chủng bên dưới đây, họ xác định hai kiểu như dân sệt biệt: Euro-Aryan sống vùng đất châu Âu hiện nay và Indo-Aryan làm việc vùng khu đất trải dài từ Ấn Độ mang lại Iran. Họ nhận định rằng đó là hai tương đương dân ưu việt nhất, cơ mà đấy chỉ nên luận cứ hoàn toàn nằm trên lý thuyết, chứ còn chưa ai chứng tỏ được bằng dữ liệu và luận cứ khoa học.

Quốc buôn bản Hitler trong tầm 12 năm cố gắng quyền vẫn sử dụng hàng trăm giáo sư đại học, mặt hàng ngàn chuyên viên nghiên cứu vãn trong các nghành nghề dịch vụ y khoa, sinh học và nhân chủng học để tìm những chứng cớ khoa học tập vềgiống dân thượng đẳng Aryan, xem kia là xuất phát của dân tộc bản địa Đức. Giáo lý nhân chủng Aryan là phần tử cốt lõi vào ý thức hệ Quốc Xã, làm cho sườn mang lại những đạo luật kỳ thị chủng tộc trong thập niên 1930; nó là căn cơ lý luận của cơ chế bài vì chưng Thái và kế hoạch „mở rộng không gian sống<1>“, thực ra là đi lấn chiếm đất đai. Họ khảo sát cấu trúc và thành phần sinh học trong óc trạng con người. Họ đã trải nghiệm trên hàng vạn tù nhân vày Thái, Sinti, Roma với cả tù thiết yếu trị người Đức nhằm tìm kết luận. Kết quả thế nào? Trong toàn bộ hồ sơ nghiên cứu của Quốc Xã, tín đồ ta không có thấy gì một report nào có mức giá trị công nghệ khả dĩ làm căn cơ cho luận cứ nói trên.

Ngoài ra, hàng ngàn viện phân tích DNA hiện thời trên quả đât vẫn không tìm thấy một nguyên tố nào mang ý nghĩa chất quyết định đóng góp phần vào chuyên môn ưu việt của con người thuộc một sắc đẹp dân độc nhất định, từ bỏ đó rất có thể phán đoán rằng giống như dân domain authority trắng ưu việt hơn phần lớn giống dân khác.

Giáo sư Jared đá quí trong tác phẩm công trạng của ông<2>đã gồm những kinh nghiệm và lý luận vững chắc về những nguyên do sống sót và phát triển hoặc sụp đổ suy tàn của những dân tộc. Diamond bỏ ra hơn 20 năm đến tận tay để nghiên cứu, từ bỏ Greenland sống Bắc Cực mang đến Easter Island sống Nam Mỹ, từ Úc Châu mang lại Nam Phi, từ Angkor Vat đến thung lũng Indus vùng Pakistan. Ở phần đa nơi đó, Diamond nghiên cứu nếp sống với văn hóa bạn dạng địa nhằm tìm cách phân tích và lý giải các biến cố lịch sử trong vượt khứ.

Jared diamond tổng kết mười team dân từ thời cổ xưa trước công nguyên cùng trung cổ, cũng tương tự bốn đội dân của thời cận đại cho tới thế kỷ 19, để từ kia rút ra tóm lại mang tính thuyết phục rằng, nước ngoài trừ một vài trường vừa lòng sụp đổ vị thảm họa thiên nhiên mà sức fan không đủ mạnh dạn để phòng cự, hoặc do đấm đá bạo lực từ bên ngoài, còn sót lại thì sự cải cách và phát triển hay suy vong của một dân tộc bản địa đều do quyết định đúng tốt sai của con người, không rõ ràng vùng địa lý hay sắc đẹp dân. Dân tộc bản địa nào phát âm biết qui luật cải tiến và phát triển của môi trường xung quanh sống, vị trí đó họ hoàn toàn có thể sử dụng được nguồn lực vô tận của vạn vật thiên nhiên để sinh tồn và phân phát triển. Dân tộc nào thiếu kinh nghiệm hoặc sử dụng kinh nghiệm của vùng này để vận dụng tại một vùng không giống không phù hợp, dân tộc bản địa đó sẽ gặp gỡ đại họa. Diamond không tìm kiếm thấy một thành tố nhân chủng nào ảnh hưởng vào sự thành công hay thất bại của những dân tộc.

Vậy thì, luận cứ „giống dân thượng đẳng“chỉ là huyền thoại của các người có ý thức hệ chủng tộc, không rộng không kém. Nhưng nếu như đúng như vậy, họ cắt nghĩa gắng nào về sự việc chênh lệch về nấc sống cùng trình độ trở nên tân tiến xã hội của không ít dân tộc khác nhau ở hầu hết vùng địa lý khác nhau một trong những thời kỳ lịch sử dân tộc khác nhau?

TRỞ VỀ THƯỢNG NGUỒN CỦA LỊCH SỬ

Tiến sĩ kinh tế tài chính Vũ quang quẻ Việt trong bài phân tích về lịch sử dân tộc phát triển kinh tế tài chính thế giới<3>đã kết luận rằng, vào thời cổ điển trước công nguyên, phần lớn vùng khu đất phát triển đầu tiên đều vị sự đãi ngộ vô tình của thiên nhiên: „Loài người chỉ sinh sôi nảy nở và cải cách và phát triển khi nntt phát triển, dựa vào đó có thể định cư định canh thay vị làm tín đồ săn bắn long dong từ vùng này quý phái vùng khác. Và gồm thặng dư lương thực bắt đầu tạo cơ hội cho sự thành lập của vua chúa, quân đội. Nông nghiệp cách tân và phát triển trước tiên từ tối thiểu 12.000 năm trước ở vùng lưỡi liềm phì nhiêu màu mỡ (fertile crescent) hay có cách gọi khác là khu vực Lưỡng Hà<4>, hiện nay che phủ Iraq, Iran cùng Syria. Đây là quần thể vực có rất nhiều giống cây và sinh vật hoang sơ hoàn toàn có thể thuần hoá như lúa mì, lúa mạch, đậu Hà Lan, đậu lăng… với bò, cừu, dê, heo, ngựa. So với vùng màu mỡ này, Úc châu không có loại cây xanh hoặc động vật hoang dã nào hoàn toàn có thể thuần hoá, ko kể trừ phân tử macadamia. Thặng dư và nền thanh nhã không thể cải tiến và phát triển từ phân tử macadamia, cho nên vì thế thổ dân Úc châu thường xuyên đời sinh sống săn bắn cho tới khi bạn Tây phương để chân tới“.

Một số vùng khác cũng đều có sự phát triển tương tự mặc dù rằng ở tại mức độ không nhiều hơn, thí dụ như vùng đất phì nhiêu ở hạ nguồn sông Nile đã tạo điều kiện cho Ai Cập trở nên phú quý và xây cất một nền văn minh to trong thời cổ đại. Hoặc quanh vùng trù phú ở phía hai bên bờ sông Indus dài ra hơn nữa 3000 cây số ở tây bắc Ấn Độ cùng Pakistan, chỗ sinh thành của tiến bộ Indus thuộc một đế chế rộng to hơn một triệu cây số vuông. Cũng bao gồm trên dòng sông huyền bí này với những khu rừng nhiệt đới âm u 2 bên bờ, lực lượng bách chiến bách win của Alexander đại đế bỗng nhiên chùn bước, ghi nhớ nhà phải nổi loạn đòi quay trở lại quê quán. Cuối cùng, Alexander phải bỏ mộng đoạt được phương Đông. Tựa như như Indus, vùng đất ở phía 2 bên bờ sông Hoàng Hà với Dương Tử<5>ở Trung Hoa bổ ích thế của phù sa màu mỡ để cải tiến và phát triển nông nghiệp và khiến cho nếp sinh sống định cư định canh hết sức sớm so với tương đối nhiều vùng không giống trên cố giới.

Thí dụ trung thực hơn là nền văn minh Maya sinh sống châu Mỹ. Gs Jared Diamond đã chiếm lĩnh một chương sách để nói tới Maya<6>, một nền văn minh độc đáo thành hình từ bỏ 4000 năm trước. Các tò mò khảo cổ mới đây cho thấy là văn minh của họ đã có từ lâu đời, nhưng mà nếu so sánh với đế chế La Mã thời cổ điển thì cũng ngần ngừ ai hơn ai kém. Bọn họ biết tận dụng ưu tiên của vạn vật thiên nhiên để xây đắp thành một dân tộc giàu có và văn minh. Rồi cũng chính vì thiên nhiên xung khắc nghiệt, hạn hán mà số lượng dân sinh ở những vùng giảm sút theo thời gian. Cho tới lúc lực lượng Tây Ban Nha bước tới châu Mỹ, trong khoảng 100 năm sau, số lượng dân sinh Maya chỉ từ lại 1% của thời thịnh „vì những lý do liên quan đến cuộc xâm lăng của Tây Ban Nha“ như đá quí nhận xét. Đấy là chưa tính Giám mục Diego de Landa<7>đã đốt hết giấy tờ của Maya, mục đích để „tiêu diệt các dị giáo“ ở châu Mỹ<8>. Nếu không có những cồn thái tàn nhẫn đó, biết đâu bọn chúng ta lúc này có thể chứng kiến một nền hiện đại khác sinh hoạt Nam Mỹ không hề thua kém gì văn minh phương Tây?

*

Trở lại vùng Lưỡng Hà có liên quan đến châu Âu. Quanh vùng trù phú về nntt và chăn nuôi này đã tạo ra một đời sống đồ vật chất cao hơn nữa những vị trí khác, lại vị trí tuyến giao thông đường thủy dễ ợt cho việc giao lưu với tiếp thu ý tưởng từ các vùng khác trong khu vực Địa Trung Hải. Họ vẫn sớm trở nên tân tiến từ đời sống bộ lạc chuyển sang buôn bản hội có tổ chức, bao gồm giao lưu lại với trái đất bên ngoài, có trở nên tân tiến thương mại cùng họ cũng sở hữu nếp sống thanh nhã đến những vùng đất bình thường quanh. Từ cuộc sống vật hóa học đầy đủ, yêu cầu xã hội cũng biến hóa theo. Khi giao thương phát triển, họ buộc phải nhiều ý tưởng để chế tác thêm phương tiện cai quản xã hội. Chuyển động đó làm cho phát sinh nhiều hiện đại kỹ thuật cải thiện đời sinh sống và liên can phồn vinh làng hội. Văn hóa truyền thống tư tưởng cũng tự đó có đất nẩy mầm, tạo ra hiệu ứng tương hỗ để tân tiến phát triển. Đó là tại sao để họ cắt nghĩa tại sao vùng Iran cùng Hy Lạp, ban đầu từ nguồn cội Crete nằm giữa Địa Trung Hải, đã trở nên tân tiến chữ viết tự cả ngàn năm ngoái công nguyên, một thành tố đặc biệt để desgin xã hội tiến bộ sau này.

Nhờ giao thương trao đổi giữa các lục địa liên thông với nhau thuộc châu Âu, châu Á cùng Bắc Phi nhưng mà đời sống vật chất trên những tuyến giao thông tại các khoanh vùng đó ngày càng cao, tổ chức triển khai xã hội ở các vùng địa lý không giống nhau trên các châu lục này ngày càng cố đổi, từ nếp sống bộ lạc đem săn bắn làm phương tiện sinh nhai, từ từ chuyển sang cách tân và phát triển nông nghiệp để sở hữu đời sinh sống định cư. Riêng rẽ vùng nam giới châu Phi là một trong trường hợp đặc thù. Tại kia „không có con vật và cây xanh nào hoàn toàn có thể thuần hóa, vì thế đời sống con fan chỉ rất có thể dựa vào hái lượm cùng săn bắn. Văn minh các vùng khác chẳng thể tràn xuống thuận lợi vì sự phân cách của sa mạc Sahara <9>“.

Trong thời cổ điển và trung cổ, kế bên sự đãi ngộ của thiên nhiên, sáng kiến giao thương mua bán trao đổi với những giống dân không giống là yếu hèn tố rất là quan trọng để cải thiện phồn vinh thứ chất, tạo ra tiền đề nhằm nền lộng lẫy phát triển. Vùng đất nào sống cô lập không tương tác với bên ngoài, khu vực đó lịch sự đến chậm. Thí dụ, mãi mang lại khi fan châu Âu đặt chân đến châu Mỹ từ trên đầu thế kỷ 16 hoặc đến châu Úc từ vào cuối thế kỷ 18, đời sống cỗ lạc lấy săn bắn hái nhặt làm phương tiện đi lại sinh nhai mới dần dần bị đẩy lùi, rứa vào đó là cải cách và phát triển nông nghiệp với cuộc sống định cư định canh, tổ chức xã hội và nâng cấp đời sống lòng tin <10>.

Nam châu Phi cũng chính là trường hợp tương tự nhưng với một kết quả bi đát cho dân bản địa. Tuy nhiên vùng kia nằm trên cùng một châu lục như Bắc Phi, nhưng mà bị thiên nhiên cô lập với cố giới phía bên ngoài bởi sa mạc Sahara sinh hoạt phía bắc và tía mặt đại dương ở phía nam. Mãi đến cố kỉnh kỷ 15, lúc kỹ thuật mặt hàng hải đã cải cách và phát triển cao, người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha bắt đầu đặt chân đến những vùng ven bờ biển Nam châu Phi. Một mặt, họ có nếp sống châu Âu đến vùng đất mới, mà lại mặt trái của hoạt động đó là, tình nhân Đào Nha đã khởi đầu cho chế độ mua sắm nô lệ có 1 0 2 trong lịch sử dân tộc loài người. Hoàn toàn có thể kết luận được chăng, thảm họa nam giới châu Phi đã bắt đầu từ cầm cố kỷ 15 và tiếp nối tăng tốc vào ráng kỷ 17? Chứ đâu phải họ chậm trễ tiến hơn các lục địa khác chỉ bởi vì họ là dân domain authority đen?

Tóm tắt thời kỳ xưa cổ trước công nguyên, bọn họ thấy có vài dân tộc, bất kể vùng địa lý hoặc chủng tộc nào, nếu như biết tận dụng ưu tiên của thiên nhiên, họ rất có thể phát triển ngành nông nghiệp, tạo cho nếp sinh sống định cư, phát hành đời sống xã hội văn minh, trở nên tân tiến thương mại để xã hội giàu có hơn. Trường đoản cú sự phong phú ấy, ví như họ có ý tưởng và cơ chế tương xứng để phù hợp nghi với đòi hỏi mới của xã hội theo từng thời kỳ, dân tộc bản địa ấy bao gồm thể nâng cấp nền văn minh, cải tiến và phát triển văn hóa và khoa học để vươn lên hơn hẳn những dân tộc khác. Ngược lại, cũng có thể có những dân tộc đã tương đối phát triển, tuy vậy hoặc vì thiên nhiên khắc nghiệt, hoặc vì bị kẻ khác xâm chiếm, hoặc bởi làm những đưa ra quyết định sai lầm mang đến thảm họa và bị diệt vong. Nhân tố chủng tộc không đóng góp một sứ mệnh gì trên quá trình phát triển văn minh xuất xắc suy tàn sụp đổ.

MỘT THIÊN NIÊN KỶ TRƯỚC VÀ SAU CÔNG NGUYÊN

Văn minh thường xuyên được thể hiện qua nhiều lĩnh vực không giống nhau như văn chương, nghệ thuật, triết học, khoa học, kỹ thuật, trình độ sản xuất v.v… tuy thế xét về một chu đáo tương đối, chúng ta cũng rất có thể đánh giá sang trọng của một dân tộc trong một quy trình nhất định qua những sáng tạo mang tầm dáng quốc tế cùng có ảnh hưởng tác động mạnh mang đến xã hội loài bạn mà dân tộc bản địa ấy hiến đâng cho nhân loại. Để minh họa mang đến những giải thích ở phần trên, cũng như để bổ sung cho phần đông phân tích định lượng vào phần trình diễn kế tiếp, bọn họ thử xem xét những vùng văn minh khác biệt có những sáng tạo nào được mọi bạn thừa dấn là có mức giá trị mang đến loài người.

Vị người có quyền lực cao Viện kho lưu trữ bảo tàng Khoa học London, Jack Challoner đang xuất bạn dạng cuốn sách thứ sộ<11>trình bày các phát minh lớn của loài tín đồ từ thời cổ đại cho tới cuối ráng kỷ 20. Họ ghi nhận ra như sau:

Bảng <1>: con số các phát minh lớn phân tách theo từng vùng

Năm: 1000 – 0 0 – 1000 1000 – 1500 (trước CN) (sau CN)

Châu Âu, La Mã 3 6 7Mesopotamia, Ả Rập 8 2 4Hy Lạp 9 0 0Trung Hoa 10 11 8Châu Á không giống 0 1 1

Tổng cộng: 30 đôi mươi 20

Để bổ sung và bao gồm một sự tương tác về tỉ lệ của con số các sáng tạo trên dân số, chúng ta có thể kết hợp với dữ liệu của gs Angus Maddison như sau<12>: dân số châu Âu (trừ Nga) vào khoảng thời gian 0 ước chừng 30 triệu, trung hoa 60 triệu, Ấn Độ 75 triệu, những nước châu Á khác 40 triệu. Riêng biệt đế chế La Mã trong thời kỳ hưng vượng nhất có 20 triệu dân sinh sống vùng châu Âu. Vững mạnh dân số nhân loại không đáng kể cho đến năm 1000, bình quân tăng ít hơn 1% cho mỗi thế kỷ.

Bảng những thống kê các phát minh ở trên nói lên điều gì?

1000 năm kia công nguyên:Vùng Lưỡng Hà (Mesopotamia) cùng Hy Lạp có rất nhiều phát minh nhất, chừng mực nào thì cũng thể hiện trình độ văn minh cao nhất. Nếu tính theo tỉ lệ dân số thì sự chênh lệch so với các vùng khác càng nổi bật hơn: 300 nghìn người cho từng phát minh từ nhị vùng Lưỡng Hà với Hy Lạp, thứ mang lại ở china 5 triệu con người mỗi phát minh và châu Âu 10 triệu người.

Bảng thống kê này làm rành mạch thêm giải thích ở phần trên: Vùng Lưỡng Hà có đời sinh sống phồn vinh nhanh nhất nhờ vạn vật thiên nhiên ưu đãi. Trường đoản cú đó, họ mong muốn giao thương mua sắm với vùng Địa Trung Hải. Trong mối quan hệ đó, Hy Lạp biết sử dụng ưu thế từ địa điểm chiến lược của bản thân mình trong mạng lưới giao thông vận tải ở Địa Trung Hải để cải tiến và phát triển kinh tế, phát triển thành Crete thành điểm giao thông thông mặt đường biển, biến chuyển Athens thành trung tâm thương mại quốc tế. Nhờ thế, Hy Lạp đã giàu có nhanh chóng và từng bước một vươn lên thành nền văn minh số 1 của nhân loại.

Nền lịch sự Hy Lạp vạc triển bùng cháy đến gắng kỷ trang bị 4 trước công nguyên, sau đó từ từ đi xuống bên dưới triều đại Alexander đại đế<13>. Cuối cùng, khi bị La Mã xâm lăng vào giữa thế kỷ thứ 2 trước công nguyên thì nền sang trọng huy hoàng cũng bước đầu suy tàn với sụp đổ. Đội quân La Mã đã hủy hoại 70 tp lớn nhỏ, 150.000 bạn Hy Lạp bị đem buôn bán ở các chợ nô lệ. Không hề ít người ở trong giới tinh hoa bị tóm gọn làm bé tin giải về La Mã, chỉ riêng rẽ trong liên kết Achaea gồm 1000 học trả bị giữ vong, trong số ấy có bên sử học tập tiếng tăm Polybius<14>.

Từ đó về sau, vùng đất Hy Lạp trở nên một tỉnh của đế chế La Mã; nội địa thì người dân bị áp chế, giới học mang lưu vong thì như cây trốc rễ, mất hết tài năng sáng tạo, trình độ trở nên tân tiến giảm dần với cả dân tộc kiệt quệ không còn sức sống. Suốt hơn 1000 năm sau, Hy Lạp không thể đóng vai trò gì đặc biệt trên bản đồ rứa giới, nhân loại mất đi một nền văn minh tỏa nắng nhất trước đó chưa từng có trước đó. Mãi mang đến thời kỳ phục hưng<15>thế kỷ 15, tín đồ châu Âu mới hồi phục lại một phần nền đương đại Hy Lạp sẽ mất. Châu Âu đã lấy cảm xúc từ tứ tưởng những học đưa thời thượng cổ để xây dựng châu lục văn minh hàng đầu như họ thấy ngày hôm nay.

Cũng trong thời hạn đó, vùng Lưỡng Hà bị đế chế La Mã chặn đều đường giao thông ra Địa Trung Hải, mất không còn lợi thế mua sắm và phát triển chậm lại, chỉ từ Iran là giữ lại được sức khỏe để thế thủ vùng Tây Á, dần dần phát triển thành đế chế cha Tư. Ở châu Á thì trung quốc đứng bậc nhất nhờ biết khai thác lợi nắm của vùng khu đất trù phú sát bên hai dòng sông Hoàng Hà và Dương Tử. Các nước châu Á khác không tồn tại gì đáng kể. Châu Âu trong thời hạn đó, ngoài quanh vùng thuộc đế chế La Mã, cũng chỉ là vùng đất điêu tàn, bần cùng lạc hậu, nhiều nơi vẫn tồn tại đời sống du mục cùng lấy nghề săn bắn làm kế sinh nhai.

1000 năm sau công nguyên: tính từ lúc đầu thiên niên kỷ, tình trạng bao gồm trị châu Âu đã vắt đổi. Vùng khu đất mà bây giờ chúng ta hotline là châu Âu bao hàm hai phần, một bên là đế chế La Mã „giàu có<16>“ trải rộng mang lại tận biên cương Scotland và bên kia là vòng đai chung quanh khôn cùng nghèo nàn, được cư ngụ vì chưng nhiều sắc đẹp dân không giống nhau, đa phần thuộc tương tự dân hoang dã. Nếu kể cả vài vùng Ả Rập thuộc La Mã, thì vào thiên niên kỷ thứ nhất, châu Âu bao gồm 8 sáng tạo với dân số 30 triệu, so với trung hoa có 11 sáng tạo với 50 triệu dân. Như vậy trình độ lịch sự của nhì vùng cũng tương đối ngang nhau, không rộng không kém. Vùng Lưỡng Hà và Hy Lạp, đằng sau sự khống chế của La Mã không còn đóng sứ mệnh gì nữa sau công nguyên. Bọn họ chỉ gồm 2 phát minh trong vòng 1000 năm.

Tình trạng đó cũng phản ánh thực tế chính trị làng mạc hội đương thời. Mọi sáng tạo ở châu Âu đều bắt đầu từ đế chế La Mã và trong tương lai là đế chế Byzantine nghỉ ngơi phía đông. Ở trung hoa cũng tương tự. Mọi phát minh đều khởi đầu từ thời đơn vị Hán đến núm kỷ sản phẩm 3, với đời công ty Tống công ty Đường vào thời điểm cuối thiên niên kỷ. Khoảng thời hạn ở giữa kéo dãn gần 500 năm trong cả nhì vùng, châu Âu và Trung Hoa, là thời hạn loạn ly, cuộc chiến tranh xâu xé, nghèo khó và dịch tật, chứ nói gì tới phân phát minh?

THẾ KỶ 11 – ĐIỂM UỐN CỦA LỊCH SỬ CHÂU ÂU

Bảng thống kê ngơi nghỉ trên cho thấy thêm là trong khoảng 500 năm tiếp đến từ 1000 cho 1500, các phát minh đã chuyển dịch về phía châu Âu trong những khi Trung Hoa thì giẫm chân trên chỗ. Điều này cũng đề đạt xã hội thời gian ấy. Lịch sử châu Âu vào giai đoạn này còn có những chuyển đổi vô cùng sâu sắc. Tuy nhiên nền tân tiến chưa định hình, chuyên môn xã hội còn mang tính chất trung cổ, nhưng mọi thử nghiệm trong quá trình này đã đặt nền móng bền vững và kiên cố cho các văn minh vượt bậc trong các thế kỷ về sau. Một tầng lớp trí thức mới bắt đầu thành hình, hàng loạt đh được ra đời khắp phần đa lãnh địa béo nhỏ, chủ nghĩa nhân phiên bản được sinh thành và phát triển lập cập khắp phần nhiều nơi, ảnh hưởng tác động lên phần nhiều tầng lớp bên trong xã hội, tạo thành nền móng đến ý thức ưu thích tự do được phạt triển. đặc biệt hơn hết chắc hẳn rằng là, bạn châu Âu bắt đầu từ chối sự can thiệp của ý thức hệ tôn giáo lên đời sống thiết yếu trị, tuy vậy trước sau họ vẫn chính là những tín thứ Kitô hết sức ngoan đạo<17>.

Để trả lời câu hỏi tại sao châu Á cải tiến và phát triển chậm hơn châu Âu, bao gồm lẽ họ nên khảo sát thời hạn từ năm 1000 mang lại 1500. Các yếu tố kết cấu thành nền văn minh châu Âu đều mở ra rõ rệt vào giai đoạn quan trọng đặc biệt này.

Nếu bọn họ cùng Jack Challoner đi xa hơn vài ba trăm năm tiếp theo thì đã thấy là cố gắng kỷ 16 tất cả 12 phân phát minh, thay kỷ 17 tất cả 18 phạt minh, thế kỷ 18 có 61 phát minh lớn biến hóa sâu sắc đời sống bé người. Đại nhiều phần các phát minh sáng tạo này đều tới từ châu Âu, phần còn lại của Ả Rập.

Trung Hoa không cống hiến thêm một phát minh sáng tạo nào kể từ năm 1500 cho đến đầu chũm kỷ 20. Vì sao như thế? yếu tố nào vẫn đưa lộng lẫy châu Âu thừa xa các vùng khác? Đấy là câu hỏi vô thuộc lý thú lúc thực thi đề tàivăn minh châu Âu. Bọn họ sẽ trở lại dông dài sau này để tìm kiếm câu trả lời.

Đến đây, thay vày dùng quan liêu điểm lịch sử hào hùng để lý giải, chúng ta thử dùng cách thức lượng học để bổ sung cập nhật cho việc phân tích điều kiện sống của đa số xã hội không giống nhau trên nuốm giới.

ĐỜI SỐNG NHÂN LOẠI THỂ HIỆN QUA THỐNG KÊ

Việc dùng phương pháp lượng học tập trong phân tích lịch sử tài chính mới được đặt ra từ 1960, sau họp báo hội nghị giữa National Bureau of Economic Research cùng The Economic History Association nghỉ ngơi Mỹ<18>. Những con số khô khan của thống kê cực nhọc lòng lý giải được hồ hết tiến trình lịch sử dân tộc phức tạp, nhưng mà chúng bổ sung rất nhiều cho việc nghiên cứu và phân tích lịch sử, khiến cho những lý luận phức hợp trở nên gồm tính thuyết phục cao hơn.

Trước hết họ cần khoanh vụ việc lại một ít. Thống kê lại đúng giỏi sai tùy nằm trong vào dữ liệu thu thập có tin cậy hay không. Trong những khi việc thu thập dữ liệu trước đây 500 năm không ai đặt ra, thì quý giá thống kê quy trình tiến độ đó cũng có tính giải pháp tương đối. Nếu để ý thống kê ít ngày sau năm 1800 thì bọn họ sẽ có tác dụng rất chính xác, mà lại thống kê thời gian trước đó thì phải dựa vào phỏng đoán.

Liệu sự bỏng đoán, mặc dầu với phương thức khoa học tập đi kèm, có cung ứng được kết quả đúng mực hay không? Câu trả lời hoàn toàn có thể là: „Lượng hóa lịch sử kinh tế tài chính qua một khối hệ thống số liệu nhất quán giúp ta ví dụ hoá việc so sánh quá trình cải cách và phát triển giữa những nước và những khối nước. Lượng hoá yên cầu phỏng đoán. Làm thế nào ta biết được người sống vào thay kỷ trước tiên sau công nguyên thời đơn vị Hán ở china có thu nhập cá nhân là bao nhiêu? Angus Maddison nhờ vào con số $400 trên đầu người một năm tính theo giá $US của năm 1990, là số lượng tối thiểu để sở hữu được một đời sống buổi tối thiểu ví dụ như có nhà lợp rạ, bao gồm đủ ăn để triển khai việc, sống thọ và gia hạn cùng một trong những dân sinh sống trong thuộc một quanh vùng và một đơn vị nước trung ương. Thí dụ, với dân số được biết vào thời đó qua điều tra dân số của triều đại Hán, ta có thể ước tính số thặng dư nhưng mà triều đại công ty Hán đề xuất thu thuế để nuôi nổi vua quan và số nô lệ lúc đó. Những số lượng ước lượng đầu tiên nói theo cách khác đại khái như thế<19>“.

Công trình thống kê lại của từng nhà nghiên cứu và phân tích có ít nhiều khác biệt, cơ mà giữa những nhà thống kê số 1 trên cố giới, những con số giới thiệu dù rất khác nhau tuy vậy cũng không có gì mâu thuẫn. Cửa hàng chúng tôi chọn thống kê lại của gs Angus Maddison do nó đáng tin cậy, siêu phong phú, che phủ nhiều lĩnh vực, được những cơ quan thế giới sử dụng, như tổ chức Hợp tác với Phát triển kinh tế tài chính (OECD), liên minh Quốc, Ngân hàng quả đât (WB) v.v…

Trong nhì tập sách rộng 600 trang<20>, Maddison cung cấp nhiều bảng thống kê che phủ nhiều lĩnh vực. Ở đây, để thuyết minh bổ sung cập nhật cho những lý giải ở phần trên, shop chúng tôi chọn ra tía bảng thống kê:Thu nhập đầu người(per Capita GDP) tạo nên một cách kha khá mức độ phồn vinh của tín đồ dân vào một quốc gia.Thống kê dân sốvàtuổi lâu trung vịnói lên điều kiện sống vào từng giai đoạn.

Bảng <2>: thu nhập đầu bạn trên cụ giới<21>(International $ 1990)

Năm: 0 1000 1500 1600 1700 1820 1913 1973

Tây Âu 450 400 774 894 1024 1232 3473 11534Đông Âu 400 400 462 516 566 636 1527 4985

Liên Xô cũ 400 400 500 553 611 689 1488 6058Mỹ, Úc, Canada 400 400 400 400 473 1201 5257 16172Châu Mỹ La Tinh 400 400 416 437 529 665 1511 4531

Nhật 400 425 500 520 570 669 1387 11439Trung Hoa 450 450 600 600 600 600 552 839Ấn Độ 450 450 550 550 550 533 673 853Châu Á không giống 450 450 565 565 565 565 673 2065

Phi Châu 425 416 400 400 400 418 585 1365

Toàn trái đất 444 435 565 593 615 667 1510 5709

Bảng những thống kê này cho họ thấy rõ một điều, vào thiên niên kỷ thiết bị nhất, từ thời điểm năm 0 cho 1000, toàn bộ mọi vùng đều sở hữu một mức sinh sống ngang nhau. Bên cạnh một số nhỏ dại vua chúa quan lại sở hữu đời sống sang chảnh lấy từ tiền thuế của người dân, còn sót lại mọi người đều có một cuộc sống đời thường hết sức thô sơ, mặc không đủ ấm, ăn uống vừa đầy đủ no để gia công lụng với sinh tồn, bảo trì nòi giống. Hiếm hoi có một vài ba vùng trù phú giàu có như china ở dọc hai kè sông lớn, dẫu vậy số dân rất ít ấy không đủ để kéo những vùng khác thuộc lên.

Xem thêm: 15+ Mẫu Chuồng Gà Chọi 2 Tầng Bằng Sắt ? Cách Làm Chuồng Gà Bằng Sắt V Lỗ Đơn Giản Nhất

Tiếp theo 500 năm hậu trung cổ từ 1000 đến 1500, cuộc sống trên trái đất đã có nhiều nâng cấp đáng kể, tuy nhiên sự khác nhau giữa vùng này vùng tê cũng bước đầu xuất hiện. Trong lúc mức sống châu Á lớn mạnh rất chậm rãi với Nhật tăng 20%, trung hoa tăng 30% thì Tây Âu tạo thêm gần vội đôi.

Đi tiếp thêm 300 năm từ bỏ 1500 thanh lịch thời biện pháp mạng công nghiệp cho đến 1820, sự chênh lệch càng rõ ràng hơn: trong khi châu Á kể cả nước trung hoa giẫm chân tại chỗ, Nhật, Đông Âu và châu mỹ La Tinh chỉ tăng lên một ít, thì Tây Âu, Bắc Mỹ và Úc đang vượt lên một biện pháp ngoạn mục, làm cho một khoảng cách ngày càng lớn.

Để gồm hình hình ảnh đúng đắn về điều kiện sống của các vùng, họ ghi dấn thêm hai bảng thống kê bên dưới: thống kê về dân số, độ tăng trưởng dân sinh và tuổi lâu trung vị của người dân. Các số liệu đó màn biểu diễn một cách tương đối mức sống của con người, tình trạng cung cấp thực phẩm, kĩ năng chống chọi với bệnh tật, chiến tranh, nạn đói, dịch bệnh v.v… khi tỉ lệ sinh em bé không đổi khác đáng kể, thì mức độ tăng trưởng số lượng dân sinh cao tuyệt thấp là chỉ số để biết mức độ tử vong ít tốt nhiều, cũng là 1 trong những chỉ số cho biết trình độ lịch sự của làng hội. Tử vong có thể do điều kiện y tế kém ra đời tử vong con trẻ sơ sinh, hoặc chết vì bệnh dịch dịch, hoặc vì chưng mức cung ứng thực phẩm thấp có mặt nạn đói hoặc bị tiêu diệt sớm do thiếu dinh dưỡng, hoặc do cuộc chiến tranh v.v…

Bảng <3>: dân số thế giới<22>. Đơn vị: triệu người

Năm: 0 1000 1500 1600 1700 1820 1913 1973

Tây Âu 24,7 25,4 57,3 73,8 81,5 133 261 359Đông Âu 4,7 6,5 13,5 16,9 18,8 36,4 79,5 110

Liên Xô cũ 3,9 7,1 16,9 20,7 26,5 54,7 156 250Mỹ, Úc, Canada 1,2 1,9 2,8 2,3 1,7 11,2 111 251Châu Mỹ La Tinh 5,6 11,4 17,5 8,6 12,1 21,7 80,9 308

Phi Châu 16,5 32,3 46,6 55,3 61,1 74,2 125 390

Về tuổi thọ trung vị<23>, tài liệu của Maddison ko cung cấp cụ thể đến từng vùng như những bảng trên. Ông chia nhỏ ra hai nhóm.Nhóm Abao gồm các nước ngày này được call là sẽ phát triển, ví dụ Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc, Tân Tây Lan, Nhật với tương tự.Nhóm Bbao gồm các nước hôm nay được xếp là sẽ và chậm phát triển. Như thế, độ sai số ở đội B khá cao, vị tuổi lâu trung vị ở những nước đang cải tiến và phát triển gần bằng những nước team A, trong khi ở các nước chậm trở nên tân tiến thì thấp hơn nhiều.

Bảng <4>: Tuổi lâu trung vị<24>

Năm: 1000 1820 1900 1950 1999

Nhóm A 24 36 46 66 78Nhóm B 24 24 26 44 64Toàn trái đất 24 26 31 49 66

Từ hai bảng những thống kê trên, chúng ta cũng có thể rút ra kết luận, rằng tăng trưởng dân số bình quân trên nhân loại trong thiên niên kỷ thứ nhất không đáng kể, thể hiện tình trạng chết chóc gần ngang bằng con số sinh đẻ. Nguyên do một phần từ mức cung ứng thực phẩm ko đầy đủ, hoặc điều kiện sống nghèo nàn, không đủ để tranh đấu với thiên nhiên, phần khác do chiến tranh sinh ra tử vong nhiều và vụ mùa bị phá hủy. Bạn có thể thấy rõ các hiện tượng ấy khi ngoảnh quan sát lại lịch sử dân tộc châu Âu trong thời gian từ năm 0 đến 800, tức là năm Charlemagne đại đế thống tuyệt nhất Trung Âu. Trong thời gian tám ráng kỷ đó, chưa tồn tại một thập niên làm sao mà số đông vùng đa số được sống trong chủ quyền để yên ổn ổn có tác dụng ăn, đặc biệt tệ hại tuyệt nhất là hai nuốm kỷ lắp thêm 4 cùng 5, khi đế chế Tây La Mã ban đầu suy tàn bởi vì sự tấn công thường xuyên của những giống dân Hun, Goths, Vandals từ bỏ phía đông tràn về. Ở Trung Hoa, đó là thời chiến loạn ly Tam Quốc, Thập Lục Quốc, phái mạnh Bắc Triều kéo dài suốt 400 năm cho tới khi được bên Đường thống tuyệt nhất thành một mối.

KẾT LUẬN

Trên đây, họ sử dụng ba cách thức khác nhau để khảo sát mức độ phát triển các vùng khác biệt trên nạm giới: a) dựa trên quan điểm lịch sử, b) nhờ vào các phát minh, c) cuối cùng bổ sung cập nhật bằng thống kê. Ba cách thức này đa số cung cấp hiệu quả tương đối ăn khớp nhau.

Nếu lấy năm 1000 làm chuẩn chỉnh trong lịch sử kinh tế, thì bạn cũng có thể khẳng định mà không hại sai lầm, rằngtại điểm mở màn vào năm 1000, mọi dân tộc đều bần cùng lạc hậu như nhau.

Chúng ta đã đứng trên mắt nhìn lịch sử để lý giải tại sao gồm giống dân thì thanh tao trước, như thể dân khác chậm cách tân và phát triển hơn. Trọn vẹn không tất cả yếu tố nhân chủng tác động ảnh hưởng vào tiến trình lịch sử hào hùng ấy. Không tồn tại giống dân thượng đẳng, cũng không có giống dân như thế nào tự bản chất là bất minh kém cỏi. Vào thời cổ đại, nhờ thiên nhiên ưu đãi mà các vùng Lưỡng Hà, Ai Cập, Indus, trung hoa v.v… bao gồm điều kiện trở nên tân tiến ngành trồng trọt chăn nuôi, làm cho nếp sống định cư định canh thay bởi vì phải lang thang săn bắn. Đấy đó là bước mở đầu của buôn bản hội văn minh.

Những bước cải tiến và phát triển tiếp theo được tương tác bởi sự phong lưu của từng vùng. Cuộc sống các giống như dân định cư ngày càng sung túc, lương thực dư thừa khiến cho nhu cầu giao thương mua bán buôn bán, trao đổi, tiếp cận với những vùng bình thường quanh. Quy trình giao lưu ấy tạo cho xã hội tiến lên, kho tàng học thức ngày càng nhiều đã giúp họ thêm ý tưởng để khiến cho phương tiện nâng cấp đời sống và tri thức quản lý xã hội. Hiện đại đó sẽ tác động ngược quay trở về để nâng cấp sản xuất. Dân tộc nào đọc được quá trình cải cách và phát triển theo vòng trôn ốc ấy, dân tộc ấy có khả năng vươn lên nhanh hơn các dân tộc khác. Ở đây có hai yếu tố quan trọng: trình độ sản xuất được cải thiện hoặc chuyển động kinh doanh tất cả hiệu quả, hoặc cả hai có tác dụng cho gia tài được tích trữ thêm.

Hy Lạp là một trong trường phù hợp điển hình. Tuy vậy chỉ là 1 trong bán đảo khô cằn, tuy thế họ biết lợi dụng vị trí quan trọng đặc biệt trong mạng lưới giao thông vùng Địa Trung Hải, hấp dẫn các chuyển động thương mại, phát triển thành Athens thành trung chổ chính giữa giao lưu giữ với những vùng tao nhã khác. Họ mau lẹ giàu có, sớm bến bãi bỏ chế độ nô lệ, phát triển nền chủ yếu trị dân công ty dù chỉ cần sơ khai, tạo nếp sinh sống văn minh bởi những phát kiến về bốn tưởng triết học, ra đời viện hàn lâm, nghiên cứu và phân tích vũ trụ, tạo ngành toán học và các ngành kỹ thuật khác<25>. Hy Lạp sẽ sản sinh vô vàn nhân đồ dùng xuất sắc mà tri thức từ 2500 năm kia vẫn còn có tác động đến ngày hôm nay, tỉ dụ như Socrates, Plato, Aristotle, Euclid, Archimedes, Ptolemy, Hippocrates v.v… vấn đề bãi bỏ bầy tớ rất nhanh chóng và bốn tưởng tự do phóng khoáng ko giáo điều có lẽ rằng là hồ hết thành tố quan liêu trọng bậc nhất để đến Hy Lạp hoàn toàn có thể xây dựng một nền văn minh có 1 0 2 trong lịch sử hào hùng thời cổ đại.

Nhưng đấy là sự phát triển trong điều kiện sơ khai. Lúc xã hội đã trở nên tân tiến đến mức cao hơn, đk dẫn đến hiện đại và cải cách và phát triển cũng núm đổi. Dân tộc nào không sở hữu và nhận thức được yên cầu của xóm hội new để tìm biện pháp thích ứng, nền văn minh của mình cũng có thể suy tàn cùng sụp đổ.

Từ thời cổ đại cách sang thời trung cổ, nhân tố thúc đẩy cải cách và phát triển xã hội đã có nhiều thay đổi. Với sự hình thành tầng lớp giáo sĩ ngày càng phần đông và quyền lực tối cao giáo hội ngày càng mạnh, tu viện Kitô giáo trở thành điểm nóng thu hút các giới. Nó vừa là viện nghiên cứu giáo lý ship hàng cho nhu yếu của giáo hội, vừa là lò giảng dạy giới tinh hoa cung ứng cho nhu yếu của làng hội. „Không có cây trồng nào có thể trở nên xanh tươi, nếu không được ươm trồng tự tu viện“. Phần đa doanh nhân phú quý đều xem tu viện là nút thang tiếp đến cho con cháu họ để vươn lên tầng cao trong thôn hội. Bởi sự nhiều có, bọn họ tiếp cận dễ dàng với vương triều, bởi tri thức, bọn họ có ảnh hưởng mạnh lên mọi giới khác trong làng mạc hội. Đấy là ảnh hưởng của giới quí tộc phong loài kiến châu Âu trong thời hạn cuối của thiên niên kỷ trước tiên sau công nguyên. Thuật ngữ quí tộc gắn liền với phong phú và trình độ chuyên môn học vấn.Trên ngưỡng cửa ngõ năm 1000, tri thức đã trở thành yếu tố ngày càng đặc biệt trong việc phát triển xã hội.

Bước quý phái thiên niên kỷ thiết bị hai, với sự ra đời hàng loạt đại học khắp vị trí như Bologna, Paris, Rome, Oxford, Cambridge, Lisbon v.v… vai trò đào tạo và giảng dạy giới tinh hoa của các tu viện từ từ mất vị trí độc tôn. Sinh viên nào không ham mê sự đống bó của tu viện thì có thể theo học tập đại học, chừng mực nào thì cũng là phương tiện đi lại để đạt địa chỉ cao trong xã hội. Cũng nhờ việc tồn tại tuy vậy song của tu viện và đại học, mà văn bản giảng dạy nhiều mẫu mã và nhiều chủng loại hơn, sv có thời cơ tiếp cận nhiều kỹ năng phóng khoáng về phương diện lý luận.

Đến cố kỉnh kỷ 17 cùng 18, vai trò của bốn tưởng thay đổi động lực chủ đạo đưa ra quyết định xu hướng trở nên tân tiến của làng mạc hội. Bốn tưởng tự do bình đẳng đã trở thành xung lực mạnh bạo cho nhị cuộc cách mạng có tác dụng rung gửi hoàn cầu: bí quyết mạng làm việc Mỹ năm 1776 và biện pháp mạng Pháp năm 1789, mở đầu cho giai đoạn hoàn toàn mới mẻ, ko những biến đổi thể chế chủ yếu trị trong vô số nước, mà còn tạo điều kiện dễ ợt cho cuộc phương pháp mạng công nghiệp phát triển mạnh, làm vai trò vừa là nhân vừa là quả cho tăng trưởng gớm tế. Cũng cần được ghi thừa nhận thêm là, cho dù người châu Âu khôn xiết ngoan đạo, nhưng họ đang tự giải thoát thoát khỏi ý thức hệ tôn giáo trong vấn đề xây dựng thể chế thiết yếu trị. Giáo hội không còn đóng vai trò đặc biệt trong đời sống chủ yếu trị tính từ lúc thế kỷ 18.

Chúng ta sẽ quay trở về đề tài này trong những chương sau.

Khi phân tích lịch sử văn minh châu Âu trong thiên niên kỷ thứ II, với kết hợp với những dẫn chứng từ thống kê gớm tế, bọn họ sẽ vấn đáp được những câu hỏi vô cùng lý thú: nguyên nhân sự cải tiến và phát triển tại Tây Âu với Đông Âu đã không giống nhau từ đầu? tại sao châu Á giẫm chân tại vị trí suốt 800 năm, trong những lúc Tây Âu vươn lên cấp tốc chóng? lý do Tây Ban Nha từng là đế chế hùng vượt trội nhất châu Âu vào cụ kỷ 16, lại thụt lùi cùng nhường chỗ mang lại Anh và Pháp vào cố kỉnh kỷ 18? vì sao Nhật hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách Âu – Á trong khoảng một cố gắng kỷ? Đâu là hầu hết thành tố chủ đạo kết cấu thành nền văn minh? với còn nhiều thắc mắc khác.

----- không còn -----

CHÚ THÍCH:

<1>Không gian sống (Lebensraum) vốn là 1 trong thuật ngữ quen thuộc trong sách vở, nhưng kể từ thời điểm vị bộ trưởng liên nghành Quốc Xã, Hjalmar Schacht tuyên cha „Hãy trả lại cho dân tộc Đức không khí sống trên hoàn cầu“, thuật ngữ kia trở thành hình tượng của chế độ bành trướng hung hãn của Quốc Xã.

<2>Xem tài liệu <3>, J. Kim cương (sinh năm 1937, giáo sư sinh lý học đại học California. J. Diamond đoạt nhiều giải thưởng về các công trình nghiên cứu nhân chủng học, là tác giả của không ít sách Bestseller vào thời điểm cuối thế kỷ 20)

<3>Xem tư liệu <10>, Vũ quang quẻ Việt

<4>Vùng Lưỡng Hà (Mesopotamia hoặc Two-River Region) là quanh vùng trù phú trải lâu năm từ bờ đông Địa Trung Hải mang lại Vịnh bố Tư, dọc theo hai con sông Tigris với Euphrates chạy tuy nhiên song cùng với nhau.

<5>Sông Dương Tử (Yangtze) dài hơn nữa 6000 Km đổ ra biển khơi đông vùng Shanghai, sông Hoàng Hà (Huang He tuyệt Yellow River) dài thêm hơn 5000 Km đổ ra vùng biển khơi phía phái mạnh Beijing. Trên Trung Hoa, hai dòng sông này tạo thành một vùng ảnh hưởng thu hút người dân trong hai quanh vùng rộng béo cộng lại rộng 2 triệu cây số vuông.

<6>Xem tư liệu <3>, J. Diamond, trang 199-224

<7>Giám mục Diego de Landa Caldéron (1524-1579) được cử cho Yucátan để truyền giáo. Ông bao gồm công trong câu hỏi ghi chép lại nền đương đại Maya trước thời Columbus, đồng thời cũng tương đối cuồng tín vào việc phá hủy dị giáo của Maya cùng là trong số những gương mặt rất gần gũi trong „Truyền thuyết đen“ (Black Legend) trong lịch sử dân tộc đế chế Tây Ban Nha.

<8>Xem tài liệu <3>, J. Diamond, trang 201 cùng 221

<9>Xem tài liệu <10>, Vũ quang đãng Việt

<10>Ở trên đây xin tạm thời chưa lý giải đến sự sụp đổ của các nền văn hóa bạn dạng địa, căn nguyên từ chế độ thuộc địa tham lam và tàn độc của các nước đi xâm chiếm.

<11>Xem tư liệu <2>, J. Challoner, sách dày 1000 trang.

<12>Xem tài liệu <6>, A. Maddison (1926-2010), bảng thống kê số lượng dân sinh trang 636

<13>Alexander đại đế (356-323 trước công nguyên) là fan Marcedonia, sau thời điểm thắng Hy Lạp đang choáng ngợp vày sự huy hoàng nghiêm túc của Athens cho nên vì vậy khi thống nhất những vùng đất chỉ chiếm được, ông xây dựng đế chế theo khuôn mẫu thanh lịch Hy Lạp.Nhưng Alexander đại đế là vị vua háo thắng, tiến công giặc xuất sắc nhưng kiến thức kém, không học được chút gì trường đoản cú vị thầy uyên bác Aristotle. Các vị vua kế nghiệp hầu như là hầu như kẻ bất tài. Hy Lạp từ đó suy yếu.

<14>Xem tài liệu <5>, D. Lotze trang 106. Polybius là tác giả của một bộ sử có 40 tập. Tứ trưởng của ông còn có tác động đến phong trào khai sáng nắm kỷ 17.

<15>Gọi là thời kỳ Renaissance (Rebirth), hoàn toàn có thể xem như là thời kỳ gửi tiếp từ thời điểm cuối thời trung thế kỉ để bước sang tiến độ đầu của thời kỳ hiện đại.

<16>Xin lý giải thêm về giàu có: trong vùng đế chế La Mã, chỉ tất cả một thế hệ giáo sĩ và quí tộc thiểu số gồm đời sống sang chảnh phung phí, chiếm ngự gần như lầu đài nguy nga tráng lệ, còn sót lại 90% tín đồ dân vẫn nghèo nàn, của cải có tác dụng ra nhiều phần để đóng thuế đến vua chúa cùng giáo hội, còn lại vừa đủ nhằm sinh tồn. Cho đến cuối thiên niên kỷ sản phẩm công nghệ nhất, 90% dân châu Âu vẫn còn đó mù chữ.

<17>Trong thực tế, châu Âu buộc phải đến 500 năm sau mới đẩy lùi ý thức hệ tôn giáo ra khỏi đời sống bao gồm trị và khoa học.

<18>Xem tài liệu <10>, Vũ quang quẻ Việt

<19>Xem tư liệu <10>, Vũ quang Việt

<20>Xem tư liệu <6>, A. Maddison – The World Economy Vol. I + II

<21>Xem tư liệu <6>, A. Maddison trang 642. Đơn vị là US$ từng năm, tính theo sức mua so sánh (PPP – Parity Purchase Power) tại Mỹ năm 1990, còn được gọi là International $ 1990 giỏi Geary-Khamis $ 1990.

<22>Xem tư liệu <6>, A. Maddison trang 636.

<23>Xin giữ ý, “trung vị“ (Median) hoàn toàn có thể hiểu là: trong một vùng tất cả 1000 người, nếu được sắp tới theo thiết bị tự trường đoản cú trẻ đến già (kể khắp cơ thể đã chết), tuổi thọ bạn thứ 500 gọi là tuổi thọ trung vị của nhóm đó. Trường hợp tuổi lâu trung vị là 24, có nghĩa là có người chết thời điểm một tuổi, cũng có người khác sống cho 80.

<24>Xem tài liệu <6>, A. Maddison trang 33

<25>Có buộc phải Singapore vẫn học được bài học Hy Lạp thời cổ đại? bao gồm phải chúng ta biết đam mê nghi bài học đó vào điều kiện kinh tế thế kỷ đôi mươi để trở thành Singapore xuất phát điểm từ một làng chài nhỏ tuổi bé phát triển thành nền tài chính mạnh của châu Á sau gần đầy 30 năm?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Burckhardt, Jacob, văn hóa thời phục hưng làm việc Ý (Die Kultur der Renaissance in Italien). ISBN 3-933-20389-9

Guizot, François, lịch sử hào hùng Văn minh châu Âu (The History of Civilization in Europe – William Hazlitt dịch từ giờ Pháp: Histoire Générale de la Civilisation en Europe). Penguin Books 1997

Lotze, Detlef, lịch sử Hy Lạp – Từ cội nguồn mang đến thời đại Hellen (Griechische Geschichte – Von den Anfängen bis zum Hellenismus). ISBN 3-406-39500-7

Samhaber, Ernst, lịch sử vẻ vang châu Âu (Geschichte Europas). ISBN 3-771-30169-6

Stevenson, Leslie; Haberman, David L. & Wright, Peter M. Mười hai học thuyết về phiên bản tính con tín đồ (Lưu Hồng Khanh dịch từ giờ đồng hồ Anh: Twelve Theories of Human Nature).ISBN 978-604-956-006-4

Van Doren, Charles, lịch sử vẻ vang của trí thức (Geschichte des Wissens. Anita Ehler dịch từ giờ đồng hồ Anh: A history of knowledge). ISBN 3-764-35324-4